Op en rond de Zuid-Ginkel bij Ede staan drie belangrijke oorlogsmonumenten die herinneren aan twee beslissende momenten uit de Tweede Wereldoorlog: de Duitse inval op 10 mei 1940 en de Britse luchtlandingen tijdens Operatie Market Garden op 17 en 18 september 1944.
Het gaat om het Huzarenmonument, het Airborne-monument en het grote kunstwerk Vensters op het Verleden. Ze zijn niet tegelijk geplaatst, maar vertellen samen hoe de herdenking van de oorlog op deze plek zich in de loop van tientallen jaren heeft ontwikkeld. Zie ook onder [ Wereldoorlog II ]. Alle monumenten in de gemeente Ede zijn terug te vinden in deze interactieve kaart: [ klik hier ]. Alle foto's: (c) Allard Bijlsma.

Monument voor de gevallen Huzaren | 10 mei 1940

Op 10 mei 1940, de eerste dag van de Duitse inval, kwamen hier drie Nederlandse militairen om het leven. Het waren kornet Carel Everhard graaf van Limburg Stirum, korporaal Pieter Christiaan Bonkerk en huzaar Johannes Gerardus Dijkers. Zij behoorden tot een beveiligingsgroep van het 4e Regiment Huzaren. Ter herinnering aan deze militairen werd een natuurstenen gedenkplaat in de gevel van de herberg aangebracht. De plaat heeft de vorm van een vel papier waarvan de bovenkant is omgekruld. Ze vermeldt de namen van de drie gesneuvelden en het tijdstip van hun overlijden: 17.00 uur.
In 2016 werd besloten de gedenksteen een prominentere plaats te geven. De oorspronkelijke steen werd uit de gevel verwijderd, gerestaureerd en opgenomen in een nieuw gemetseld muurtje bij de herberg. Op 10 mei 2016, precies 76 jaar na de gebeurtenis, werd het vernieuwde monument onthuld met medewerking van een ceremonieel detachement van de Huzaren van Boreel.

Alle foto's: Allard Bijlsma.

Het airborne-monument | 1960

Alle foto's: Allard Bijlsma.

Dit monument herinnert aan de Britse luchtlandingen van september 1944. Vooral op 18 september landden grote aantallen parachutisten op de Ginkelse Heide. Zij moesten deelnemen aan de strijd om de Rijnbrug bij Arnhem, maar kwamen al direct na hun landing onder Duits vuur te liggen. Het monument is ontworpen door H. van Heuff-van Oven, met medewerking van K. van Berkel en J. Rombouts. Het bestaat uit een ongeveer drie meter hoge betonnen zuil, bekroond door een koperen adelaar met gespreide vleugels. Op de zuil zijn drie koperen emblemen aangebracht, waaronder de gevleugelde parachute, het embleem van de King's Own Scottish Borderers en Pegasus, het symbool van de Britse luchtlandingstroepen. Bij de zuil liggen een natuurstenen plaquette en een grote zwerfkei met een Bijbeltekst uit Jesaja 40:31.
Op 19 september 1960 werd het monument onthuld door de Britse generaal-majoor Roy Urquhart, die tijdens de Slag om Arnhem het bevel voerde over de Britse 1e Luchtlandingsdivisie. Sindsdien vormt het de centrale plaats voor de jaarlijkse Airborne-herdenkingen op de Ginkelse Heide.

Vensters op het Verleden | 2019

Oude foto's van het Landmark-monument, dat tot begin 2024 op het parkeerterrein van de schaapskooi stond.

Alle foto's: Allard Bijlsma.

Bij de voorbereidingen voor de 75-jarige herdenking van Operatie Market Garden wilde de gemeente Ede een nieuw, opvallend monument laten maken. Anders dan het bestaande Airborne-monument moest dit kunstwerk bezoekers ook op een beeldende manier laten ervaren wat zich in 1944 op de heide had afgespeeld. In het voorjaar van 2019 werden drie ontwerpen aan de bevolking voorgelegd. Bijna 5.000 mensen brachten hun stem uit. Ongeveer twee derde koos voor Vensters op het Verleden, een ontwerp van kunstenares Karin Colen.
Het kunstwerk bestaat uit zes meter hoge stalen vensters met uitgesneden silhouetten van parachutisten, vliegtuigen en oorlogstaferelen. De parachutist in het middelste paneel is op ware grootte afgebeeld. Wie door de vensters kijkt, ziet het huidige heidelandschap als achtergrond van de historische voorstellingen. Het monument werd in september 2019 onthuld, tijdens de herdenking van 75 jaar Market Garden. Aanvankelijk stond het bij de parkeerplaats aan de zuidkant van de N224. In februari 2024 werd het kunstwerk verplaatst naar de omgeving van het Airborne-monument. Dat gebeurde als onderdeel van de herinrichting van de Zuid-Ginkel, waarbij de parkeerplaatsen aan de zuidzijde plaatsmaakten voor natuur en een beter ingericht herdenkingsgebied.

Nieuwe foto's van het Landmark-monument, dat sinds begin 2024 op het herdenkingsveld voor de schaapskooi van De Ginkel staat | Allard Bijlsma.

Vanaf de plek waar het Landmark-monument staat is elk jaar in september de airborne-dropping te volgen | Allard Bijlsma.