Dienstverlenende bedrijven zijn bijna allemaal eens of meerdere keren uit hun jasje gegroeid, doordat Ede al maar aan het groeien was. De voormalige Spaarbank aan de Notaris Fischerstraat behoort tot de historische gebouwen die herinneren aan het oude dorpscentrum van Ede. Het pand werd omstreeks 1900 gebouwd en staat er nog steeds. Het is bijzonder omdat het een van de weinige overgebleven gebouwen is uit de tijd dat deze straat, toen nog Grotestraat geheten, het bestuurlijke en economische centrum van Ede vormde. Alle recente foto's: (c) Allard Bijlsma.

Locatie Notaris Fischerstraat

NU: 2021. Foto's: Allard Bijlsma

De geschiedenis van de bank begint op 17 juni 1872. Op die dag werd in het kantoor van notaris Willem Frederik Jacob Fischer de Spaar- en Hulpbank voor Ede opgericht. Fischer was een van de initiatiefnemers, samen met onder anderen de hervormde predikant ds. W. Kraayenbelt.
De bank was bedoeld om gewone inwoners van Ede de mogelijkheid te geven veilig geld te sparen. Daarbij dacht men vooral aan kleine boeren, arbeiders en dienstmeisjes. De oprichters brachten gezamenlijk 600 gulden startkapitaal bijeen. Aanvankelijk hield de bank zitting in het kantoor van notaris Fischer. Dat bleef ongeveer 28 jaar zo. Rond 1900 waren er al ongeveer 1.100 spaarders, met een gezamenlijk spaartegoed van 160.000 gulden. Daardoor werd de oorspronkelijke huisvesting te klein.

Een bijzonder hoofdstuk is de relatie met de Vereniging Oud Ede, opgericht in 1924. Op 19 oktober 1926 besloot de vereniging haar historische voorwerpen onder te brengen in een kast in de wachtkamer van het Spaarbankgebouw. Dit bescheiden begin wordt beschouwd als het eerste museum van Ede. De Spaarbank speelde dus niet alleen een financiële rol, maar ook een rol bij het bewaren van de plaatselijke geschiedenis.

Meer lezen? Ga dan naar het artikel 'Mijlpaal in dorpsgeschiedenis: Honderd jaar Spaarbank', verschenen in De Zandloper, 1972, nummer 1, op pagina 14–15.

Locatie Telefoonweg

In de jaren vijftig werd het oude bankgebouw te klein. Op 1 maart 1957 begon de bouw van een nieuw hoofdkantoor aan de Telefoonweg 110–112, ontworpen door architect De Gooijer. Op 2 juli 1958 opende burgemeester H.M. Oldenhof het nieuwe gebouw officieel. De bank verliet daarmee het oude dorpscentrum. Het kantoor aan de Telefoonweg werd in juni 1999 gesloopt.

Het voormalige hoofdkantoor van de Spaarbank voor Ede aan de Telefoonweg 110–112 was een opvallend voorbeeld van de moderne architectuur uit de jaren vijftig. Het gebouw werd in 1957–1958 gebouwd naar een ontwerp van architect De Gooijer en verving het oude kantoor aan de Notaris Fischerstraat. Op 1 maart 1957 ging de eerste spade de grond in. Ruim zestien maanden later, op 2 juli 1958, werd het nieuwe bankgebouw officieel geopend door burgemeester H.M. Oldenhof. Tijdens de opening werd veel waardering uitgesproken voor het ontwerp en de inrichting van het gebouw.

Het gebouw vertegenwoordigde een duidelijke breuk met de traditionele bankarchitectuur. Waar oudere banken vaak een gesloten en statige uitstraling hadden, koos architect De Gooijer voor een modern en toegankelijk ontwerp. De voorgevel was hoog en grotendeels van glas. Een opvallende luifel boven de ingang gaf het gebouw een uitnodigend karakter. De architectuur was gericht op openheid, licht en functionaliteit.

Het gebouw bleef tientallen jaren het hoofdkantoor van de Spaarbank voor Ede. In advertenties uit 1982 wordt de bank aangeduid als een Bondsspaarbank met vijf kantoren in Ede en tien in de gemeente. Het hoofdkantoor was nog steeds gevestigd aan de Telefoonweg 110–112. In de jaren tachtig werd de naam Gelders-Utrechtse Spaarbank (na diverse fusies) gebruikt. In 1987 ging de bank over in de SNS-bank. Het gebouw is gesloopt in 1999.

Nevenvestigingen