In dit onderdeel aandacht voor de uitgestrekte en prachtige bosgebieden rond Ede. De bossen hebben diverse eigenaren. Rond 1950 hebben verschillende landgoedereigenaren hun bezittingen verkocht. Ede verwierf de landgoederen De Ginkel, De Hindekamp en Roekel. Het Edese Bos ligt ten noordoosten van het oude dorp Ede. Tegenwoordig vormen onder andere de Zonneoordlaan, Hessenweg en Edese Heide de grenzen en deelt de Apeldoornseweg het bos in een westelijk en oostelijk gedeelte.  Alle foto's: (c) Allard Bijlsma.

Onderste rij | herfstfoto's november 2021.

Waarschijnlijk gaat de oorsprong veel verder terug dan 1423. Op de hogere Veluwse zandgronden lag oorspronkelijk natuurlijk bos, vooral met eik. Door houtkap, begrazing en het ontstaan van landbouw en heide verdween in de middeleeuwen veel bos. Het Edese Bos behoorde echter tot de plekken waar een boskern bleef bestaan. De Cultuurhistorische Waardenkaart van Ede rekent het tot de oude bossen waarin vanouds onder meer eik, beuk en eikenhakhout voorkwamen.

In 1512 werden regels voor het beheer schriftelijk vastgelegd. Dat was noodzakelijk omdat ongecontroleerde houtkap het bos aantastte. De dertien eigenaren werden malen genoemd. Gezamenlijk beslisten zij over het bos. Aan het hoofd stond de houtrichter of bosrichter. Deze functie was gekoppeld aan de boerderij Slijpkruik. Tijdens de jaarlijkse holtspraak of houtspraak werden besluiten genomen over bijvoorbeeld houtkap, toezicht en overtredingen. Er was ook een scheuter, min of meer een boswachter die toezicht hield en overtreders kon bekeuren. Het Edese Bos was dus al vijf eeuwen geleden bepaald geen vrij toegankelijk wandelbos.

Een cruciale verandering vond plaats in 1607. Carel van Arnhem, heer van Kernhem, kocht de boerderij Slijpkruik. Omdat aan deze boerderij het houtrichterschap verbonden was, werd de heer van Kernhem voortaan ook houtrichter van het Edese Bos. Daarmee begon een proces dat eeuwen zou duren. De opeenvolgende eigenaren van Kernhem kochten steeds meer aandelen in het bos. Via Kernhem kwamen onder andere de families Van Arnhem, Van Wassenaer, Van Heeckeren en Bentinck bij het Edese Bos betrokken. Een van de mooiste historische structuren is ouder. In 1732 kreeg de graaf Van Wassenaer toestemming om vanuit Kernhem een lange laan naar de Stompekamp aan te leggen. In 1735 mocht deze laan door het Edese Bos worden verlengd naar het Gravenbergje. Daar liet hij een doolhof aanleggen. Hieruit ontstond de huidige Doolhoflaan, die nog altijd een opvallend rechte lijn door het landschap vormt. De Doolhoflaan was dus oorspronkelijk geen gewone bosweg, maar onderdeel van de landschappelijke aanleg van landgoed Kernhem. Bij de verdeling van de Doesburgerbuurt in 1902 kocht graaf Bentinck heidegrond tegen de Hullenberg, tot aan de spoorlijn Ede-Lunteren. Deze gronden werden bij het bosbezit gevoegd. Daarmee kreeg het Edese Bos in grote lijnen zijn huidige vorm. In 1970 werd het Edese Bos gemeentelijk bezit en dat vanaf die periode recreatie en natuurbeheer steeds belangrijker werden. Een gemeentelijk document omschrijft het sindsdien nadrukkelijk als wandelbos.

Foto's: Allard Bijlsma | 2023.