Huis Sterrenberg, ook bekend als Villa de Sterrenberg, is een historisch gebouw aan de Bergstraat in Ede. Het werd rond 1854 gebouwd in opdracht van Jacob Rooseboom, een oud-bankier uit Amsterdam. Het huis werd oorspronkelijk gebouwd als een privéwoning voor Jacob Rooseboom. Tussen 1885 en 1892 was er een meisjeskostschool gevestigd, geleid door de dames J. en M.J. Kropff en E.E. Piquet. Het huis heeft door de jaren heen verschillende functies gehad en is nu een belangrijk onderdeel van het historische erfgoed van Ede. Alle recente foto's: Allard Bijlsma.

2022

In 2021 | (c) Allard Bijlsma.

Geschiedenis en ontwikkeling

Villa Sterrenberg aan de Bergstraat was een van de belangrijkste 19e-eeuwse villa’s van Ede. Het gebouw lag net buiten het oude dorpscentrum, op een hoger gelegen zandheuvel aan de rand van het dorp. Die ligging gaf uitzicht over Ede en verklaart waarschijnlijk ook de naam 'Sterrenberg'. Volgens kadastrale gegevens kocht grondbezitter Jacob Rooseboom rond 1850 een stuk bouwland op deze plek. De villa werd vermoedelijk omstreeks 1860 gebouwd door aannemer Kuit uit Ede. De architectuur sloot aan bij de villa- en buitenplaatsstijl van die tijd: statige symmetrische opbouw, hoge ramen, representatieve entree en een ruime tuin rondom het huis.

De villa hoorde bij de eerste generatie grote herenhuizen waarmee Ede zich ontwikkelde van agrarisch dorp naar een plaats met bestuurlijke en maatschappelijke allure. De eerste bekende bewoner was emeritus-predikant ds. H. Astro. Daarna wisselde het pand enkele keren van eigenaar en bewoner. Een belangrijke fase begon in 1886, toen in de villa een pensionaat voor jonge dames uit welgestelde families werd gevestigd door de dames Kropff en Amelia Elisa Piquet. Voor deze kostschool werd het gebouw uitgebreid met een westelijke vleugel. Daarna kreeg het huis meerdere maatschappelijke functies: toevluchtsoord, zorginstelling en later burgemeesterswoning.

In 1910 werd de villa gekocht door: Alexander baron van Heeckeren van Kell. Hij gebruikte Sterrenberg als ambtswoning tijdens zijn burgemeesterschap. Daarmee kreeg de villa een nog prominentere plaats in het openbare leven van Ede. Na zijn vertrek werd de villa bewoond door luitenant-generaal W.J.D. Havelaar, die er tot 1941 woonde.

In 1941 kocht de gemeente Ede de villa. Oorspronkelijk was het plan om hier de gemeentesecretarie onder te brengen, omdat het bestaande gemeentehuis aan de Grootestraat al te klein was geworden. Die aankoop bleek onverwacht cruciaal. Op 19 februari 1942 brandde het gemeentehuis aan de Grootestraat volledig af. Vermoedelijk ontstond de brand door een oververhitte  kachelpijp. Een groot deel van het bevolkingsregister ging verloren. Daardoor moest de gemeente halsoverkop uitwijken naar Sterrenberg. Vanaf augustus/september 1942 werd Villa Sterrenberg ingericht als tijdelijk gemeentehuis van Ede. De omstandigheden waren primitief: er was nauwelijks geld voor inrichting, op de vloeren lag papier in plaats van vloerbedekking en de villa was eigenlijk te klein voor een snel groeiende gemeente. Toch bleef het gebouw uiteindelijk maar liefst 35 jaar in gebruik als gemeentehuis.

Door de snelle groei van Ede na de oorlog moest Sterrenberg steeds verder worden uitgebreid. In 1949 kreeg het gebouw een belangrijke uitbreiding met onder andere: extra kantoorruimte en een archiefbewaarplaats. In 1959 volgde opnieuw uitbreiding: wethouderskamers, extra werkplekken en aanvullende bestuursruimten. Daarnaast kocht de gemeente de naastgelegen villa “Zonneberg” voor gemeentelijke diensten zoals Gemeentewerken.

Omdat de villa’s versnipperd lagen en onvoldoende ruimte boden, werd in 1954 naast Sterrenberg het gebouw 'De Bergpoort' gerealiseerd. Dat gebouw bevatte: een nieuwe raadzaal, trouwzaal, representatieve ontvangstruimten en moderne ambtelijke werkruimten. Daardoor ontstond feitelijk een kleine bestuurlijk 'campus' aan de Bergstraat. Vanaf de jaren zestig groeide Ede explosief. De gemeentelijke organisatie paste niet meer in de oude villa’s. Daarom werd besloten een volledig nieuw raadhuis te bouwen op de Paasberg, ontworpen door: Jaap Bakema. Het nieuwe raadhuis werd in 1977 geopend door koningin Beatrix. Daarmee verloor Sterrenberg zijn functie als hoofdgemeentehuis.

Na 1977 bleven gemeentelijke diensten nog enige tijd in de villa gevestigd. Later kwamen er onder meer: de gemeentelijke kredietbank, schuldhulpverlening en uiteindelijk particuliere functies zoals een tandartspraktijk. In 1998 kreeg Villa Sterrenberg de status van gemeentelijk monument.