De ijskelder op Hoekelum ligt op het landgoed rond Kasteel Hoekelum, tussen Ede en Bennekom. Het landgoed kent een geschiedenis die teruggaat tot de veertiende eeuw, maar de ijskelder zelf wordt doorgaans gedateerd in de late achttiende eeuw. In die periode werden op buitenplaatsen vaker ijskelders aangelegd als onderdeel van de park- en tuinarchitectuur. Alle foto's: Allard Bijlsma.

Van ijskelder tot vleermuizen-slaapplek

De kelder is deels ingegraven in een heuvel in het park. Via een gang, met een lichte knik om tocht en warmte buiten te houden, kom je in een ronde of koepelvormige ruimte met dikke bakstenen muren en een gewelfd plafond. Door deze bouw en de ligging onder de grond bleef de temperatuur er het hele jaar door laag en constant. In de winter werd ijs uit vijvers of grachten op het landgoed gezaagd. De ijsblokken werden in de kelder opgestapeld, soms met stro als isolatiemateriaal ertussen. Door het ijs compact te maken en de ruimte goed af te sluiten, kon het tot ver in de zomer bewaard blijven. Het ijs werd gebruikt om voedsel te koelen en om bijvoorbeeld dranken of desserts koud te serveren, wat in die tijd een luxe was die hoorde bij een adellijk of welgesteld huishouden. Met de komst van moderne koeltechnieken verloor de ijskelder zijn oorspronkelijke functie. Tegenwoordig heeft het bouwwerk vooral cultuurhistorische en ecologische waarde. De constante koele en vochtige omstandigheden maken het een geschikte overwinteringsplaats voor vleermuizen. 

De hulst is geknot | voorjaar 2026

In februari 2026 is de hulst geknot, die in de jaren '90 is geplant. Dat ziet er even gek uit, maar de bomen zullen weer gaan uitkomen | Allard Bijlsma.