Nieuwe Kerk | 1938 | oude kerkgebouwen in Ede
De Nieuwe Kerk in Ede is gebouwd in 1937-1938 in opdracht van de Hervormde Gemeente aan de Verlengde Maanderweg in de Gelderse plaats Ede. Het is een hoge kruiskerk in zakelijk expressionistische stijl (met invloeden uit de Nieuwe Haagse- en de Delftse School), met als plattegrond een Grieks kruis. Opvallend zijn de langgerekte gebrandschilderde ramen, de kolossale deuren en de koperen dakruiter. Het interieur met grote kansel, houten banken en galerij is nog in originele staat. De architect is T.G. Slijkhuis, die onder andere ook de Goede Herderkerk in Apeldoorn ontwierp. Het gebouw is een rijksmonument (nummer 523578) en heeft zijn oorspronkelijke interieur grotendeels behouden.
Alle foto's: Allard Bijlsma
De opdracht voor het nieuwe kerkgebouw kwam van het College van Kerkvoogden en Notabelen van de Nederlandse Hervormde Kerk in Ede.
Architect T.G. Slijkhuis uit Apeldoorn ontwierp een grote bakstenen kruiskerk. De bouw begon in 1937 en werd in 1938 voltooid. Het gebouw werd zo geplaatst dat het goed zichtbaar was in het nog grotendeels open landschap. De kerk kreeg volgens het Historisch Museum Ede ongeveer 800 zitplaatsen, waarmee zij een belangrijke uitbreiding vormde van de hervormde kerkelijke voorzieningen.
De Nieuwe Kerk heeft een plattegrond in de vorm van een Grieks kruis, waarbij de vier armen ongeveer even lang zijn. Hierdoor kon een groot deel van de kerkgangers dicht bij de preekstoel zitten. Het gebouw vertoont kenmerken van het zakelijk expressionisme, met invloeden van de Nieuwe Haagse School en de Delftse School. Dat is onder andere te zien aan de grote bakstenen gevelvlakken, de steile zadeldaken en de sobere, monumentale vormgeving. Opvallende onderdelen zijn de hoge glas-in-loodramen, de grote toegangsdeuren en de koperen dakruiter. Het gebouw heeft geen traditionele hoge kerktoren. Ook het interieur is bijzonder. De houten kerkbanken, de grote preekstoel, de galerij, de houten vloer en de decoratieve bakstenen pijlers zijn grotendeels oorspronkelijk. De achtzijdige pijlers hebben natuurstenen kapitelen.
1938 | gezien vanaf het Beatrixplein | Bron: Historisch Museum Ede
1940 | Bron: Historisch Museum Ede
Hoewel de kerkzaal nog sterk lijkt op die van 1938, zijn er in de loop van de tijd wel veranderingen aangebracht. In 1971 werd een consistorie gebouwd, een ruimte voor de kerkenraad. In 1989 kwam daar het kerkelijk centrum De Rank bij, waardoor meer ruimte ontstond voor vergaderingen, jeugdwerk en andere kerkelijke activiteiten. In 1981 werd het oorspronkelijke orgel boven de preekstoel verwijderd omdat het in slechte staat verkeerde. Op die plaats is nu het Christusmonogram zichtbaar, een christelijk symbool bestaande uit de Griekse letters Chi en Rho.
De kerkzaal zelf bleef bij deze aanpassingen grotendeels intact. Dat is een belangrijke reden waarom het gebouw zo'n hoge monumentale waarde heeft.
Op 10 mei 2002 werd de Nieuwe Kerk officieel als rijksmonument ingeschreven. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed waardeert het gebouw vanwege de goed bewaard gebleven architectuur, het oorspronkelijke interieur en de stedenbouwkundige ligging. De kerk is ook interessant in samenhang met de Beatrixkerk. Beide kerken werden vlak voor de Tweede Wereldoorlog gebouwd, toen het Maanderzand nog grotendeels onbebouwd was. De Nieuwe Kerk was hervormd, terwijl de Beatrixkerk oorspronkelijk gereformeerd was.
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| 1937 | Begin bouw Nieuwe Kerk |
| 1938 | Voltooiing en ingebruikname |
| 1971 | Bouw consistorie |
| 1981 | Verwijdering oorspronkelijke orgel |
| 1989 | Bouw kerkelijk centrum De Rank |
| 2002 | Aanwijzing als rijksmonument |