Evangelisch-Lutherse Kerk | 1919 | oude kerkgebouwen in Ede


De Evangelisch-Lutherse Kerk in de Nederlandse plaats Ede is het kerkgebouw van de Evangelisch-Lutherse gemeente in Ede en omstreken. De gemeente valt sinds 2004 onder de PKN. De eerste bijeenkomsten van de lutheranen in Ede werden gehouden vanaf 30 november 1913 in het toenmalige Christelijk Militair Tehuis. Voorganger was de toenmalige Arnhemse dominee Hendrik Snijder. Ede viel tot 1946 onder de Arnhemse Lutherse gemeenschap. In 1917 werd door de plaatselijke architect L. Van Zoelen Hzn een kerkgebouwtje voor 150 zitplaatsen met catechisatielokaal ontworpen en gerealiseerd op de hoek van de Maanderweg en de Beukenlaan. De kerk werd met Pasen 1918 (14 april) in gebruik genomen.


Alle foto's: Allard Bijlsma


Door de groei van de gemeenschap werd de oorspronkelijke kerk te klein. Architect F.B. Jantzen ontwierp een uitbreiding, die in 1936 werd uitgevoerd. Volgens de eigen geschiedschrijving van de gemeente was de vergroting in 1937 voltooid. De oorspronkelijke zaalkerk werd daarbij omgevormd tot een kruiskerk. Dit is nog altijd herkenbaar aan de plattegrond van het gebouw.
Bij de uitbreiding bleef een belangrijk deel van het oorspronkelijke kerkgebouw behouden. De verbouwing bepaalde in hoge mate het uiterlijk dat we tegenwoordig kennen.

De kerk heeft verschillende bijzondere bouwkundige details. De rondbogige ingang heeft een houten deur met sierlijk smeedijzeren beslag. In de voorgevel bevinden zich smalle spitsboogvensters en in een zijgevel is een kruisvormig venster in baksteen aangebracht.
In de kerkzaal bevinden zich glas-in-loodramen met jugendstilmotieven.
Boven de ingang is een natuurstenen reliëf met een zwaan aangebracht. Ook op de top van de kerk staat een zwaan als windwijzer. De zwaan verwijst naar een overlevering over de Tsjechische kerkhervormer Johannes Hus, die in 1415 op de brandstapel stierf. Volgens die overlevering voorspelde Hus dat na hem een hervormer zou komen die niet tot zwijgen kon worden gebracht. Luther werd later met die zwaan vereenzelvigd.


Rond 1925 | Bron: Gemeentearchief Ede

1966 | Bron: Gemeentearchief Ede


Op 29 juni 1946 werd de Edese lutherse gemeenschap zelfstandig, nadat zij jarenlang onderdeel was geweest van de gemeente Arnhem. Daardoor kon zij voortaan een eigen predikant beroepen. In 1964 werd achter de kerk, aan de Maanderweg, een nieuw gemeentecentrum in gebruik genomen. Dit gebouw bood ruimte voor vergaderingen, onderwijs en andere kerkelijke activiteiten. In november 2013 vierde de gemeente haar honderdjarig bestaan. Destijds telde de gemeenschap ongeveer 400 leden uit Ede en omgeving.

Sinds de vorming van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) in 2004 maakt de Evangelisch-Lutherse Gemeente Ede daarvan deel uit, met behoud van haar eigen lutherse traditie. De kerk wordt nog altijd gebruikt voor erediensten, muziek en andere kerkelijke activiteiten. Het kerkgebouw staat aan de Beukenlaan 12 en het gemeentecentrum aan de Maanderweg 27.

Jaar Gebeurtenis
1913 Eerste lutherse dienst in Ede, op 30 november
1917 Bouw naar ontwerp van L. van Zoelen
1918 Ingebruikname op 14 april
1936–1937 Uitbreiding tot kruiskerk door F.B. Jantzen
1946 Zelfstandige Evangelisch-Lutherse Gemeente Ede
1964 Opening gemeentecentrum aan de Maanderweg
2001 Aanwijzing als gemeentelijk monument
2004 Aansluiting bij de PKN
2013 Viering honderdjarig bestaan