In dit onderdeel aandacht voor de uitgestrekte en prachtige bosgebieden rond Ede. De bossen hebben diverse eigenaren. Rond 1950 hebben verschillende landgoedereigenaren hun bezittingen verkocht. Ede verwierf de landgoederen De Ginkel, De Hindekamp en Roekel. Planken Wambuis is misschien wel het meest veelzijdige historische bos- en natuurgebied rond Ede. Het huidige gebied van ruim 2.200 hectare tussen Ede, Otterlo en Wolfheze is namelijk niet ontstaan als één bos. Het is een eeuwenoud mozaïek van oude eikenbossen, heide, stuifzand, landbouwenclaves en vanaf de 18e eeuw aangelegde productiebossen. De geschiedenis is bovendien eeuwenlang verbonden geweest met kasteel Rosendael. Een deel van het bos is toegankelijk. Voor parkeren moet (op termijn) worden betaald. Alle foto's: (c) Allard Bijlsma.

Planken Wambuis | Natuurmonumenten

Alle foto's: Allard Bijlsma

Het gebied heette oorspronkelijk helemaal niet Planken Wambuis. Een oude naam was Reemsterveld of Rheemsterveld. In de middeleeuwen beschouwde de hertog van Gelre veel van deze bossen en heidevelden als domeingrond. Boeren konden delen gebruiken, terwijl andere stukken onder andere voor jacht en houtvoorziening waren gereserveerd. Later raakte het gebied nauw verbonden met kasteel Rosendael. De inkomsten uit hout, landbouwpachten en andere opbrengsten van het landgoed kwamen eeuwenlang ten goede aan dat kasteel. 

Assueer Jan Torck, eigenaar van Rosendael en het Reemsterveld, begon vanaf ongeveer 1765 delen van de heide systematisch te bebossen. Daarbij werd ook naaldhout aangeplant. Het gemeentelijke cultuurhistorische onderzoek noemt dit een voorbeeld van zeer vroege naaldbebossing op de Veluwe. Dat is opmerkelijk. Veel bekende Veluwse dennenbossen dateren vooral uit de 19e en vroege 20e eeuw, terwijl op Planken Wambuis dus al rond 1765-1770 met grootschaliger naaldbosaanleg werd geëxperimenteerd. Delen van het huidige bos gaan in hun aanlegstructuur op deze periode terug.

In 1782 liet Assueer Jan Torck aan de doorgaande weg van Arnhem naar Ede een hoeve met herberg bouwen. Het gebouw was grotendeels van hout en werd aangeduid als het Houten of Planken Wambuis. In een pachtomschrijving uit 1789 komt die naam voor. Geleidelijk werd de naam van de herberg gebruikt voor het hele landgoed en verdween de oudere naam Reemsterveld naar de achtergrond. De herberg was een pleisterplaats voor reizigers en voerlieden. Er waren een gelagkamer, paardenstallen en een wagenstalling. Het oude gebouw brandde in de jaren dertig van de twintigste eeuw af. Op ongeveer dezelfde plek staat tegenwoordig opnieuw een horecagelegenheid met die historische naam.

De twintigste eeuw bracht wel grote doorsnijdingen. De aanleg van de A12 en later de A50 verdeelde delen van het historische landschap. Dat vormde vooral voor edelherten, wilde zwijnen en ander wild een probleem. Later zijn daarom wildpassages/ecoducten aangelegd om delen van het natuurgebied weer met elkaar te verbinden. Een volgende fundamentele verandering vond plaats in 1974. Unitas verkocht Planken Wambuis aan de Nederlandse staat en Natuurmonumenten, ieder voor de helft. In 1980 verkreeg Natuurmonumenten ook de andere helft. Sindsdien wordt het hele gebied als natuurgebied beheerd.

Alle foto's: Allard Bijlsma