De Gelderhorst aan de Willy Brandtlaan in Ede is een bijzonder woon- en zorgcentrum voor oudere dove mensen. Het is het enige grote gespecialiseerde wooncentrum voor dove ouderen in Nederland. De geschiedenis begint in 1953 in Baarn, maar sinds 1972 is de instelling in Ede gevestigd. In die periode groeide De Gelderhorst uit van een traditioneel verzorgingstehuis tot een landelijk centrum voor wonen, verpleging, begeleiding en dovencultuur.

Foto's: Allard Bijlsma | 14 oktober 2026

Dovenvreugd
De oorsprong ligt bij de Nederlandse Christelijke Bond van Doven (NCBD), die op 2 mei 1940 werd opgericht. Binnen deze organisatie ontstond het idee om een eigen tehuis voor oudere dove mensen te stichten. Veel dove ouderen woonden destijds in reguliere bejaardentehuizen, waar nauwelijks iemand gebarentaal beheerste. Hierdoor konden zij in een sociaal isolement terechtkomen. Na de Tweede Wereldoorlog begonnen leden van de NCBD geld in te zamelen voor een eigen tehuis. Er werden collectes gehouden en oud papier en andere materialen ingezameld. Uiteindelijk kon in 1953 een grote villa in Baarn worden gekocht. Het huis kreeg de naam Dovenvreugd.

Verhuizing naar Ede
In 1968 werd in Ede een terrein van 8.600 m² gekocht voor 301.000 gulden. Hierop zou een nieuw tehuis met 131 bedden worden gebouwd. Het gebouw kwam aan de Pollenstein, in de toen ontwikkelende wijk Veldhuizen. Op 17 januari 1972 verhuisden de eerste zestien bewoners vanuit Baarn naar Ede, onder begeleiding van zuster Walter. Voor de bewoners betekende dit een grote verandering: van een betrekkelijk kleine villa naar een modern en ruim verzorgingstehuis. Het nieuwe complex kreeg de naam De Gelderhorst, bedacht door bestuurslid Dick Rodenburg. Het woord Gelder verwees naar de provincie Gelderland en horst naar een nest, een veilige plek om te wonen. Hoewel de eerste bewoners al in januari 1972 arriveerden, vond de officiële opening pas in 1973 plaats. In de jaren negentig veranderden de opvattingen over ouderenzorg. Bewoners wilden langer zelfstandig blijven wonen en pas intensieve zorg ontvangen wanneer dat noodzakelijk werd. Het gebouw aan de Pollenstein was daarvoor minder geschikt.

Nieuwbouw Willy Brandtlaan
In 1994 kreeg architect Wentink opdracht een nieuw woonzorgcentrum te ontwerpen. Het nieuwe complex werd gebouwd aan de Willy Brandtlaan, nabij de A12. De architectuur werd nadrukkelijk afgestemd op de behoeften van dove bewoners. Het gebouw kreeg ronde vormen, grote ramen en veel daglicht. Hierdoor konden bewoners elkaar gemakkelijker zien en met gebaren communiceren. De architect koos bewust voor een open gebouwstructuur, waarin visueel contact een belangrijke rol speelde. Het complex bestond uit een centraal verzorgingshuis en drie woonblokken met zelfstandige appartementen. Deze combinatie maakte het mogelijk dat bewoners zelfstandig konden wonen, maar tegelijkertijd gebruik konden maken van verzorging, begeleiding en verpleging. Op 22 april 1998 opende koningin Beatrix het nieuwe gebouw officieel. Zij onthulde daarbij een bronzen ornament dat het naamgebaar van De Gelderhorst voorstelt. De bewoners voerden het Wilhelmus in gebarentaal uit.