Wil je in Nederland hofjes zien, dan ga ja naar Haarlem, Amsterdam of Groningen. Maar Ede heeft ook één oud hofje en een aantal nieuwe. Op deze pagina daarvan een overzicht. 

Hofje Poortlaan | 1922

Het hofje aan de Poortlaan in Ede-Zuid is een van de meest bijzondere onderdelen van het oorspronkelijke Tuindorp Vooruit, ook wel het ENKA-dorp genoemd. Het ligt enigszins verscholen achter de woningen aan de Poortlaan en is bereikbaar via een karakteristieke gemetselde poort. Het bijzondere is dat dit hofje nog grotendeels uit de oorspronkelijke bouwperiode van rond 1920-1922 dateert.

Bij de nummering: 1. Poortplein; 2. Poortgebouwen; 3. Gevarieerde bebouwing; 4. Binnenterrein, 5. het hofje | Bron: Eschauzier/Van der Burgh, 1920. Col. Vereniging Oud Ede.

Met de bouw van de eerste woningen werd in 1920 begonnen. De eerste fase was in 1922 voltooid en omvatte volgens de meest gedetailleerde reconstructie 159 woningen en twee winkels. Daarna volgde in 1925 nog een tweede fase van 140 woningen. Het hofje was geen toevallig overgebleven ruimte tussen huizen. Het was bewust als stedenbouwkundig element ontworpen. De architecten plaatsten een aantal kleine woningen rond een min of meer gemeenschappelijke binnenruimte. Vanaf de Poortlaan zie je daardoor niet onmiddellijk alle woningen. Eerst moet je door de poort; daarna opent zich de besloten ruimte van het hofje. Dat geeft een heel ander gevoel dan een gewone straat. De architectuurhistorische beschrijving van het tuindorp noemt dan ook expliciet poortwoningen, hofjeswoningen en twee-onder-één-kapwoningen als verschillende woningtypen die Eschauzier en Van der Burgh in Vooruit toepasten.

Foto's: 2021 | Allard Bijlsma.

Wanneer je het hofje binnengaat, zijn nog verschillende details uit de oorspronkelijke architectuur te zien. De toegang heeft een gemetselde boog en een tonvormig houten plafond. Bij de aansluiting van de boog op het metselwerk zijn bijzondere tegels toegepast. Ook de woningen zelf hebben allerlei kleine verschillen. Zo zijn er verdiepte gevelvlakken rond ramen, gemetselde hanenkammen boven deuren en ramen, verschillende dakvormen en bijzondere aansluitingen van goten en dakvlakken. Een opvallend element is het kleine, bijna torenachtige bouwdeel boven een van de toegangen achter in het hofje. Juist dit soort details maakte dat Vooruit ondanks de goedkope arbeiderswoningen geen monotone wijk werd.

Foto's: 2021 | Allard Bijlsma.

Tegen het einde van de twintigste eeuw was een aanzienlijk deel van Vooruit sterk verouderd. In de jaren negentig vond daarom een omvangrijke renovatie en gedeeltelijke vervanging plaats. In 1997 werd de woonwijk als gemeentelijk monument aangewezen. Daarna zijn er nog meerdere renovatierondes geweest. De binnentuin is ook pas daarna aangelegd.

Hofjes in de ENKA-buurt | na 2010

Een modern 'hofje' aan de Lakkerij | augustus 2026 | Allard Bijlsma

Op het voormalige fabrieksterrein van de ENKA zelf liggen tegenwoordig verschillende woonblokken rond gezamenlijke binnenruimten. Stedenbouwkundig kun je sommige daarvan als hoven beschouwen.