Openbare bibliotheek - verhuisd | Algemene dienstverlening in Ede
Dienstverlenende bedrijven zijn bijna allemaal eens of meerdere keren uit hun jasje gegroeid, doordat Ede al maar aan het groeien was. In april 1968 opende de nieuwe openbare bibliotheek aan de Stationsweg 94. Het gebouw was ontworpen door architect H.H. Boswijk en werd gebouwd in de periode 1966–1968. Het gebouw is een voorbeeld van modernistische architectuur uit de jaren zestig. Maar de bibliotheek heeft op nog meer plekken in Ede gezeten. Alle recente foto's: (c) Allard Bijlsma.
Locatie Stationsweg 94 | 1968-1997
TOEN: Villa Jacoba, afgebroken voor de bouw van de bibliotheek (en de Sparrenhof). Bron: Historisch Museum Ede.
TOEN: bibliotheek aan de Stationsweg | 1968 | Bron: Gemeentearchief Ede | Verbeterd met AI.
TOEN: 1990. Stationsweg. Bron: Gemeentearchief Ede.
NU: 2021. Het gebouw is van buiten vrijwel onveranderd | Allard Bijlsma.
Regelmatig waren er foto-sessies, waaraan ik ook deelnam. Levensgrote zwart-wit foto's van mij hebben jaren in het trapgat gehangen | 1968 | Bron: Gemeentearchief Ede.
Rita van de Hey, stagiaire in Edese bibliotheek | 1975 | Bron: Gemeentearchief Ede.
Opening Edese bibliotheek door Jan Terlouw | 1975 | Bron: Gemeentearchief Ede.
In april 1968 opende burgemeester Platteel de nieuwe openbare bibliotheek aan de Stationsweg 94. Het gebouw was ontworpen door architect H.H. Boswijk en werd gebouwd in de periode 1966–1968. Het gebouw is een voorbeeld van modernistische architectuur uit de jaren zestig. De begane grond heeft een kruisvormige plattegrond, lichte bakstenen en grote ramen. De bovenverdieping is uitgevoerd in rode baksteen en heeft een meer gesloten karakter. Betonnen kolommen ondersteunen de verdieping. De bibliotheek beschikte over een leeszaal, een ruime boekencollectie en een fonotheek. Door de groei van Ede nam het gebruik sterk toe. In 1985 bereikte de bibliotheekorganisatie voor het eerst een miljoen uitleningen.
Het gebouw bestaat nog steeds, maar heeft inmiddels een kantoorfunctie.
Locatie Cultura | vanaf 1997
NU: 2021. De bibliotheek is tegenwoordig gevestigd in het gebouw Cultura, pal in het centrum | Allard Bijlsma.
De openbare bibliotheek van Ede is sinds 1997 gevestigd in Cultura aan de Molenstraat 45. De verhuizing betekende een belangrijke verandering in de geschiedenis van het bibliotheekwezen in Ede. Voorheen had de centrale bibliotheek een eigen gebouw aan de Stationsweg 94, dat in 1968 was geopend. In Cultura werd de bibliotheek onderdeel van een groter cultureel centrum. Het idee achter Cultura was om verschillende culturele voorzieningen onder één dak samen te brengen. Naast de bibliotheek kwamen er onder meer een theater, ruimtes voor kunsteducatie, muziekonderwijs en culturele activiteiten. Daardoor werd Cultura niet alleen een plek om boeken te lenen, maar ook een ontmoetingsplaats voor inwoners van Ede. Tegenwoordig is de bibliotheek in Cultura veel meer dan een uitleencentrum. Bezoekers kunnen er boeken, kranten en tijdschriften lezen, studeren, werken en gebruikmaken van digitale voorzieningen. Er zijn gratis studie- en werkplekken, voorleesactiviteiten, boekenclubs en creatieve workshops.
Oudere locaties | tot 1968
Volksbibliotheek | 1870-1898
De eerste volksbibliotheek van Ede ontstond in 1870. Gemeentesecretaris Ten Cate en de heer Senn van Balen schonken toen ongeveer 200 boeken aan de gemeente. De collectie bestond vooral uit godsdienstige werken, reisbeschrijvingen en historische boeken.
De boeken werden ondergebracht in het toenmalige gemeentehuis van Ede, waar inwoners ze op zaterdagavond tussen zes en acht uur konden lenen. Toen in 1898 een nieuw gemeentehuis werd betrokken, bleek er geen ruimte meer te zijn voor de collectie. Daarmee verdween deze eerste volksbibliotheek na 28 jaar.
Diverse leeszalen | 1907-1953
In het begin van de twintigste eeuw ontstonden in Ede verschillende bibliotheken op levensbeschouwelijke grondslag. In 1907 richtten hervormden en gereformeerden gezamenlijk de Patrimoniums Volksbibliotheek op.
| Product | Prijs | |
|---|---|---|
| Periode | Locatie | Bijzonderheden |
| 1870–1898 | Oude gemeentehuis Ede | Eerste volksbibliotheek |
| Vanaf 1930 | Arnhemseweg 16 | Leeszaal van Het Nut |
| Tot 1953 | Achter villa Heesterheide, bij Breelaan | Christelijke leeszaal |
| 1953–1968 | Stationsweg 3 | Villa Beukbergen |
| 1968–1997 | Stationsweg 94 | Nieuwbouw H.H. Boswijk |
| Vanaf 1997 | Molenstraat 45 | Cultura |
In 1953 kwam er eindelijk een gezamenlijke organisatie: de Stichting Openbare Leeszaal en Bibliotheek op Federatieve Grondslag. Deze werd op 11 oktober opgericht. De bibliotheek kreeg onderdak op de benedenverdieping van villa Beukbergen, Stationsweg 3. Het gebouw stamde uit omstreeks 1884 en had eerder als woonhuis gediend.
Burgemeester H.M. Oldenhof opende de nieuwe bibliotheek op 14 november 1953. Twee dagen later begon de uitlening. De eerste directrice was T.M. van Heulen. De bibliotheek bleef vijftien jaar in de villa gevestigd. Het pand werd in 1977 gesloopt.
De villa links is Villa "Beukbergen". Gebouwd in 1873, toen genaamd Villa Home, grondig verbouwd in 1903. O.a. bewoond door de bekende arts Jhr J.M.A. Gevers Leuven. Van 1953 tot 1968 was hier de Openbare Leeszaal en Bibliotheek gevestigd. Bron: Gemeentearchief Ede.
Villa Beukhoven, in 1974, drie jaar voor de afbraak | Bron: Gemeentearchief Ede.
Gemeentesecretaris J.C. ten Cate toonde in velerlei opzichten zijn belangstelling in de gemeente, ook waar zijn ambt hem niet riep. Met de heer Senn van Balen bood hij de gemeente Ede een partij van 200 boeken aan om de grondslag te vormen van een 'Volksbibliotheek' (1870). De raad aanvaardde het geschenk. Zaterdags van 6-8 uur werden de boeken uitgeleend. Bron uit 1879: Historisch Museum Ede | opgeknapt met AI.
De bibliotheek in de Villa Beukhoven, aan de Stationsweg 3 | Bron: Gemeentearchief Ede.
Zie voor meer informatie het artikel 'De geschiedenis van het bibliotheekwerk in de gemeente Ede, deel 2: 1950–1995' in De Zandloper, 1998, nummer 3 en het historische overzicht Openbare Bibliotheek op Archieval van het Gemeentearchief Ede.