De Rechtvaardige Straat is een Nederlands initiatief dat pleit voor een eerlijkere verdeling van de openbare ruimte. Het uitgangspunt is dat straten tegenwoordig vooral zijn ingericht voor auto’s en doorstroming, terwijl ze eigenlijk bedoeld zouden moeten zijn als leefruimte voor mensen. Het project stelt daarom de vraag: voor wie is de straat eigenlijk? Het project is een initiatief van Edenaar Prof. Dr. Marco te Brömmelstroet. Zie ook: www.derechtvaardigestraat.nl/ 

Het idee achter de beweging is dat de straat meer moet zijn dan alleen een verkeersplek. Het moet een plek zijn waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, waar kinderen veilig kunnen spelen en waar ruimte is voor groen en verblijf. In de huidige situatie krijgen auto’s vaak het grootste deel van de ruimte, wat ten koste gaat van voetgangers, fietsers, ouderen en kinderen. Volgens het project is dat niet rechtvaardig.

Een “rechtvaardige straat” betekent dat de ruimte eerlijk wordt verdeeld tussen alle gebruikers. Dat houdt in dat er meer aandacht komt voor veiligheid, toegankelijkheid en sociale interactie. Ook wordt benadrukt dat bewoners inspraak moeten hebben in hoe hun straat wordt ingericht.

In de praktijk uit dit initiatief zich onder andere in experimenten met autoluwe straten, tijdelijke afsluitingen voor spelende kinderen (zoals kinderstraten), en het toevoegen van groen en ontmoetingsplekken. Daarnaast doen gemeenten en organisaties mee door het manifest te ondertekenen en activiteiten te organiseren, zoals de Week van de Rechtvaardige Straat.

Het project raakt aan bredere thema’s zoals leefbaarheid, verkeersveiligheid, klimaat en sociale samenhang. De centrale boodschap is dat de manier waarop we onze straten ontwerpen, grote invloed heeft op hoe we samenleven.

Als voorbeeld: de Molenstraat

In mijn 'schetsboek' laat ik zien dat je heel eenvoudig de Molenstraat kunt blokkeren voor doorgaand verkeer, terwijl je toch de parkeergarages en omwonenden kunt blijven bereiken.

Uitleg bij de kaart: blauw= auto's die de Markt naderen, moeten óf naar de parkeergarage (= rood) of terugbuigen naar waar ze vandaag kwamen. (1)= knip in de Molenstraat, ter hoogte van het huidige terras van Bernardo's, (2)= hier rijden alleen auto's naar en van de parkeergarage, (3)= hier kunnen de auto's omkeren en teruggaan.

Als voorbeeld: de Zandlaan

De Zandlaan is nu een doorgaande autoweg die Ede-Oost verbindt met de Rietkampen. Door deze straat te versmallen tot een fietsstraat en de omgeving te vergroenen, ontstaat een heerlijke verblijfsruimte voor de vele duizenden leerlingen en studenten die hier naar school gaan. In het in de kaart aangegeven deel heeft de voetganger en fiets de meeste rechten en mogen auto's slechts 30 km/uur rijden.