Het Maanderpark (ook wel: Oranjepark of Park Maanen) in de buurt Maanen heeft zijn wortels binnen het buurtschap Maanen, een oude nederzetting ten zuiden van het station Ede-Wageningen. Rond 1900 was Maanen nog een landelijk gebied met verspreide boerderijen, zandwegen en enkele arbeiderswoningen. De huidige Parkweg heette toen zelfs nog Engweg. Aan deze weg stonden enkele van de eerste huizen van het buurtschap. In 1845 kwam er een station, in 1906 twee kazernes en in 1920 de ENKA-fabriek. Er ging toen snel veel veranderen hier. Alle recente foto's: Allard Bijlsma

Ontwikkeling vanaf 1904

In het Maanderpark stonden in de eerste decennia van de twintigste eeuw meerdere voorname hotels en pensions. Het bekendste was waarschijnlijk het Parkhotel, dat in 1904 werd gebouwd door A.H. Baljet, ook eigenaar van hotel Neder-Veluwe in Bennekom. Het hotel lag in het groene villapark en richtte zich op toeristen, zakenreizigers en bezoekers van de Veluwe. Dankzij de spoorverbinding en de komst van de kazernes ontwikkelde Ede zich in die jaren steeds meer als vakantie- en verblijfsplaats. 

Het 'Parkhotel' werd in 1904 gebouwd. De verwachtingen waren toen erg hoog gespannen. Een hotel bij het station in het Oranjepark moest wel goed gaan lopen. De firma Rijk Cruijff & Co uit Amsterdam kocht de grond ten zuiden van de spoorlijn. Daarop liet hij luxe huizen bouwen, die bestemd waren voor officieren van de in 1905 in aanbouw zijnde Infanterie kazernes aan de Stationsweg. Park Maanen werd later Oranjepark. Voor de WO II werkten er veel Duitse meisjes bij de ENKA. Zij werden in het Parkhotel ondergebracht en streng bewaakt door nonnen. Ondanks dat zijn er toch Duitse meisjes met Edese jongens getrouwd. In 1955 is het hotel afgebroken en op die plek opende in 1969 een basisschool. Bron: Vereniging Oud-Ede.

In 1915 was de ENKA er nog niet, maar de Parkweg was er al wel en tussen de latere Julianalaan en de Wilhelminalaan stond het Parkhotel. Bron: Topotijdreis.nl.

In dit uitbreidingsplan uit 1932 is te zien dat straten als de Verhuelstraat en het Regentesseplein al in de planning zijn. De ingetekende wegen zijn er zo niet gekomen. Aan de Julianalaan staat één pand uit 1920 en daar tegenover staat het Parkhotel, dat in 1955 is afgebroken. Met [29] is de oude villa Reehorst aangegeven, ook weer zo'n prachtig landhuis hier. Zie de [ hoe zat dat ] daarover. Bij [30] zie je het toenmalige openlucht zwembad. Bron: Gemeentearchief Ede.

Komst ENKA-fabriek

Het villapark ontstond aan het begin van de twintigste eeuw en vormde een planmatige uitbreiding van Ede ten zuiden van het spoor. In 1911 was het buurtschap Maanen opgegaan in het dorp Ede. Het gebied trok vooral beter gesitueerde inwoners die buiten het drukker wordende dorpscentrum wilden wonen. Daarmee onderscheidde Maanen zich van de latere arbeiderswijken die in opdracht van de ENKA-fabriek werden gebouwd. Ten westen van het villapark verrezen vanaf 1920 de bekende woningen van woningbouwvereniging Vooruit, waarmee Ede-Zuid vorm kreeg.  Zie bij [ tuindorp Poortlaan ]. De ontwikkeling van het gebied versnelde sterk na de komst van de kazernes in 1906 en de vestiging van de ENKA in 1920. De ENKA kocht in 1920 ook Villa Reehorst, aan de rand van Park Maanen. Deze villa werd in 1930 afgebroken en vervangen door nieuwbouw. Door de komst van militairen en arbeiders groeide Ede snel en het voormalige buurtschap Maanen werd steeds meer onderdeel van de bebouwde kom van het dorp Ede. 

Huizen van voor 1950

De huizen aan de Julianalaan stammen uit 1920-1935 en deels na 1950. De cafe's aan de Parkweg zijn gebouwd tussen 1904 en 1920. Kijk op deze  [ ouderdomskaart ] en zie per pand hoe oud het is.

Ontwikkeling vanaf 1950

Na de WO II was er behoefte aan heel veel huizen in Ede. Het parkgebied van Maanen werd volgebouwd met huizen en aangrenzend werd Ede-Zuid verder uitgebouwd naar het westen. Hier kwamen lage portiekflats en na-oorlogse huizenblokken. De bloeiperiode van de hotels in Park Maanen lag grofweg tussen 1900 en 1940. Na de Tweede Wereldoorlog veranderde het karakter van de buurt. Veel villa's verdwenen of kregen een andere functie en de hotels verdwenen uit het straatbeeld. Tegenwoordig herinneren alleen de Parkweg, enkele overgebleven villa's en historische foto's nog aan de tijd dat Park Maanen bekendstond als een groen villapark met hotels en pensions, toen nog gelegen aan de rand van Ede.

Vergelijk je de kaart van het Maanderpark van 1930 en 1959, dan is te zien dat alle groen is verdwenen en dat er huizen zijn gebouwd. Het park is een gewone woonwijk geworden. Bron: Topotijdreis.nl

Wat is er over van Park Maanen?

Het enige wat rest zijn de paar oude villa's van voor 1950. Van een parkachtig geheel is geen sprake meer en de recente bouw van appartementen op de kop van de Parkweg laat zien dat er geen aandacht meer is voor het voormalige villapark in het zuiden van Ede. Van de oude uitstraling van de Parkweg zelf is ook niets meer over. Veel oude panden staan er verwaarloosd bij of zijn beplakt met trespa-platen.

Deze panden aan de Parkweg zijn deels in 1903 en deels in 1928 gebouwd (eentje in 1965). Door de gevels in oude staat terug te brengen, zou je een mooi stukje oud-Ede in het straatbeeld kunnen terugbrengen.