De herberg Zuid-Ginkel heeft een rijke geschiedenis die teruggaat tot 1682. Het huidige gebouw werd in 1857-1858 gebouwd. De herberg ligt aan de Verlengde Arnhemseweg 101 in Ede. Tot de aanleg van de N224 lag het aan de vroegere Hessenweg, de verbindingsweg vanuit Duitsland naar Amersfoort. Tijdens de Tweede Wereldoorlog speelde de herberg een belangrijke rol. Op 10 mei 1940 sneuvelden hier drie Nederlandse militairen hier tijdens gevechten met Duitse troepen. Ter nagedachtenis aan hen is er een gedenksteen op de gevel van de herberg geplaatst. Die is later verhuisd naar de terraszijde. Tegenwoordig is Herberg Zuid-Ginkel bekend als restaurant Juffrouw Tok. Het is een populaire plek voor zowel lokale bewoners als bezoekers van de Veluwe, omdat hier het enige parkkeerterrein van de omgeving is te vinden. Alle recente foto's: (c) Allard Bijlsma.

Terug in de tijd kijken

De locatie van Zuid-Ginkel was al in de 17e eeuw belangrijk doordat hier twee oude Hessenwegen elkaar kruisten. Dat waren handelsroutes waar zware karren uit Duitsland richting Amersfoort en Holland trokken. Daardoor ontstond hier een natuurlijke rust- en overnachtingsplaats voor reizigers, handelaren en voerlieden. Volgens archiefstukken komt de naam “Ginkel” al vanaf 1682 voor. Waarschijnlijk stond er toen al een boerderij of eenvoudige herberg op ongeveer dezelfde plek. Het gebied was destijds nog grotendeels heide en stuifzand; de huidige bossen op de Veluwe kwamen pas later. 

Het huidige pand werd volgens kadastrale gegevens gebouwd in 1857-1858. Tijdens die bouw was het landgoed Ginkel eigendom van Gerard Duuring, een Rotterdamse koffiehandelaar. Later wisselde het pand meerdere keren van eigenaar. In 1907 kwam er een aanbouw aan de linkerzijde van het gebouw. Qua opzet bleef het lange tijd een combinatie van: boerderij, herberg, café, pension. Het achterhuis had nog een traditionele Veluwse deelconstructie met hooizolders en stallen. De herberg is interessant omdat het gebouw meerdere historische lagen combineert: een oude Veluwse boerderijstructuur en een 19e-eeuwse herbergarchitectuur.

Een belangrijk moment in de ontwikkeling kwam in 1935, toen Jacobus W. Schlimmer het pand verkocht aan Jan Kramer. Kramer maakte van Zuid-Ginkel een succesvol café-pension. In 1954 volgde een grote interne verbouwing. Daarbij werd het horecadeel moderner ingericht, terwijl delen van het boerenbedrijf nog bleven bestaan. De familie Kramer exploiteerde de herberg tot 1973. Daarna nam Berend Hazeleger het complex over. Onder zijn leiding veranderde Zuid-Ginkel verder van traditionele herberg naar recreatie- en feestlocatie: de deel werd verbouwd voor groepen en feesten; het voorhuis werd ingericht als “Pannegies”-restaurant; een grote schuur werd verbouwd tot bistro “De Bergerie”.

Het gebouw | nu

Herberg Zuid-Ginkel kreeg landelijke bekendheid door de gevechten op 10 mei 1940, de eerste oorlogsdag van WO II in Nederland. Vier Nederlandse huzaren namen positie in op de bovenverdieping van de herberg om de Duitse opmars richting de Grebbelinie te vertragen. Bij de gevechten sneuvelden drie militairen: kornet C.E. graaf van Limburg Stirum, korporaal P.Ch. Bonkerk, huzaar J.G. Dijkers. Een vierde huzaar, Kuperus, wist te ontsnappen doordat de familie Kramer hem verborgen hield in het achterhuis onder hooi. Aan de gevel van de herberg werd later een gedenksteen geplaatst ter herinnering aan deze gebeurtenissen.