In de zomer van 1937 stond Ede een week lang volledig in het teken van de Heideweek. Van 25 tot en met 31 augustus veranderde het dorp in een feestelijke ontmoetingsplaats voor inwoners en vakantiegangers. Straten werden versierd, er waren optochten, paardenwedstrijden, muziek, kinderspelen, wandelingen, fietstochten en een groot vuurwerk. Het was de derde Heideweek. Het evenement was inmiddels zo belangrijk geworden dat er maanden van tevoren aan werd gewerkt. Vrijwel iedereen die iets voor Ede kon betekenen, droeg zijn steentje bij. De Heideweek was daarmee niet zomaar een feestweek. Ze liet zien hoe Ede zich in de jaren dertig presenteerde: als een gastvrije plaats aan de rand van de Veluwe, waar vakantiegangers welkom waren en waar inwoners samen een groot evenement konden organiseren.

Burgemeester mr. dr. C.O.P. baron Creutz legde tijdens de opening uit wat de bedoeling van de Heideweek was: De vakantietijd liep ten einde. In september zouden de mensen weer teruggaan naar hun werk op kantoor, in de fabriek of elders. Voordat de vakantiegasten naar huis gingen, wilde Ede samen met hen nog één keer uitgebreid feestvieren. De Heideweek moest dus vooral een afsluiting van de zomer zijn. De burgemeester benadrukte dat het geen gewone kermis was en ook geen evenement dat bedoeld was om zoveel mogelijk geld uit toeristen te halen. Ede wilde vooral laten zien dat het een goede gastheer was. Sport, kunst en amusement moesten ervoor zorgen dat er voor iedereen iets te beleven viel. Jong en oud moest kunnen meedoen. En voor wie helemaal niets met feestvieren had, had de burgemeester een eenvoudige boodschap: de „kniesoren” hadden die week maar even vakantie.

Heel Ede deed mee

De organisatie van de Heideweek was omvangrijk. De plaatselijke VVV speelde een belangrijke rol, maar daarnaast waren er allerlei speciale commissies. Er was een commissie voor de propaganda en reclame, een commissie voor de grote optocht en het bloemencorso, een commissie voor de ontvangst van de Heidekoningin en een commissie voor het openluchtspel. Daarnaast waren er aparte commissies voor: sport; auto-, wandel- en fietstochten; kinderspelen; het concours hippique; ringrijden en de beoordeling van de straatversieringen. Dat laatste was geen eenvoudige taak. Vrijwel het hele dorp werd versierd met erebogen en andere feestelijke versieringen. Ede veranderde daardoor tijdelijk in een echt heidedorp in feeststemming.

De Heidekoningin

Een van de grote onderdelen van de Heideweek was de komst van de Heidekoningin. In 1937 was die eer voor mejuffrouw Huijgens. Haar intocht was zorgvuldig voorbereid. Ze reed op een rijk versierde wagen die werd getrokken door vier paarden. Rondom haar bevonden zich vrouwen die de bewoners van de heide voorstelden en herders in traditionele kleding. De stoet trok naar de openluchtvergaderplaats, het huidige Openluchttheater. Daar volgden toespraken van de burgemeester, de voorzitter van de VVV en de Heidekoningin zelf. Maar er was iets bijzonders aan de bijdrage van de herders: zij spraken in het streekdialect. Daarmee werd de Heideweek nadrukkelijk verbonden met het landschap en de traditionele cultuur van de Veluwe. Het ging niet alleen om amusement, maar ook om het beeld dat Ede van zichzelf wilde laten zien.

Het Openluchttheater als feestpodium

Het huidige Openluchttheater speelde tijdens de Heideweek een belangrijke rol. Daar werd het openluchtspel “Cirkus Petrowitsch” opgevoerd. Een van de hoofdrollen werd gespeeld door Lord Wijhe. De voorstelling vond plaats op de openingsdag en werd later die week nog tweemaal herhaald. Een openluchtspel was in die tijd een bijzondere vorm van amusement. Zonder moderne geluidsinstallaties of grote technische hulpmiddelen werd een voorstelling in de open lucht georganiseerd, waarbij het publiek rondom het speelvlak zat. Het moet een indrukwekkend gezicht zijn geweest: honderden bezoekers in het theater, terwijl op het podium een compleet circusverhaal werd uitgebeeld.

Paarden, ruiters en concours

De militaire traditie van Ede kwam eveneens duidelijk naar voren. Op het terrein van De Reehorst werd een groot concours hippique gehouden. Er waren dressuurproeven, springwedstrijden, demonstraties en een parade van de deelnemende ruiters. Ook de Edesche Officiers-jachtvereeniging en de Edesche Onderofficiers-jachtvereeniging waren erbij betrokken. Dat paste goed bij Ede als garnizoensplaats. De aanwezigheid van het leger was in die tijd sterk zichtbaar in het dagelijkse leven van het dorp. Paarden en ruiters vormden een vertrouwd onderdeel van het straatbeeld. Tijdens de Heideweek werd die militaire traditie onderdeel van het grote volksfeest.

Een week vol activiteiten

Er was eigenlijk geen dag waarop niets gebeurde. Voor de kinderen waren er kinderspelen op het terrein aan de Papakop. Er waren wandel- en fietstochten door de omgeving en er werden uitstapjes met autobussen georganiseerd. Ook de imkers kregen hun eigen dag. Een bijzonder evenement was een schaakwedstrijd met levende schaakstukken. In plaats van kleine houten of plastic stukken stonden echte mensen op het schaakbord. Het spel werd gehouden in De Kuil. Voor de toeschouwers moet dat een spectaculair schouwspel zijn geweest. En natuurlijk ontbraken muziek en dans niet.

De grote optocht

Een van de hoogtepunten was de grote allegorische optocht, gecombineerd met een bloemencorso. Versierde wagens trokken door Ede en lieten allerlei thema's zien. De bevolking werkte enthousiast mee aan de versiering. De optocht was niet alleen bedoeld als vermaak. Het was ook een manier waarop verenigingen, bedrijven en inwoners zichzelf konden presenteren. De foto's uit die tijd laten zien hoe uitgebreid de praalwagens en straatversieringen konden zijn. Ede was tijdens de Heideweek geen gewoon dorp meer. Het hele centrum vormde één groot feestdecor.

Ook de winkeliers deden mee

De middenstand werd nadrukkelijk bij de Heideweek betrokken. Er was een speciale etalagewedstrijd. Winkeliers kregen de gelegenheid hun winkels in feestelijke stijl aan te kleden. De wedstrijd werd gewonnen door de Velo Maatschappij aan het Maandereind, op de plaats waar later firma Vlastuin gevestigd was. Ook voor de straten zelf waren er prijzen. Het Maandereind werd uitgeroepen tot winnaar van de wedstrijd voor de mooiste straatversiering. Bij de wedstrijd voor straatverlichting ging de eerste prijs naar de Lord Wijhestraat. Zo werd de Heideweek niet alleen iets wat zich op enkele centrale locaties afspeelde. De feeststemming was overal in Ede zichtbaar.

Een muzikale afsluiting

De laatste dag van de Heideweek viel samen met Koninginnedag. Op die dag werd de feestweek afgesloten met muziek en vuurwerk. De Edesche Harmonie gaf een groot concert op het terrein van de Edesche IJsclub aan de Schaapsweg. Op het programma stonden onder meer de Heideweekmars, marsmuziek en het Wilhelmus. Daarna volgde om tien uur 's avonds de officiële sluiting door burgemeester Creutz. Maar daarmee was het feest nog niet helemaal voorbij. De Heideweek werd afgesloten met een groot vuurwerk. Het vuurwerk vond plaats op het terrein van de Edesche IJsclub, de plek die in Ede ook bekendstond als de kanovijver. Voor kinderen kostte de toegang vijftien cent, volwassenen betaalden voor een staanplaats 25 cent en voor een zitplaats vijftig cent. Een toepasselijk slot van een week waarin Ede zich van zijn meest feestelijke kant had laten zien.

De Heideweek als visitekaartje van Ede

Achter de Heideweek van 1937 zat een duidelijke gedachte. Ede wilde zich profileren als aantrekkelijke vakantiebestemming. De Veluwe, de heide, het bos en de rust vormden de natuurlijke aantrekkingskracht. De Heideweek voegde daar iets aan toe: een uitgebreid programma waardoor vakantiegangers langer wilden blijven en hun vakantie op een feestelijke manier konden afsluiten. Daarbij was samenwerking essentieel. De organisatie was niet het werk van één vereniging of een paar bestuurders. Het evenement werd gedragen door de gemeente, de VVV, het garnizoen, bedrijven, winkeliers, verenigingen en talloze inwoners. Zelfs de hoogste vertegenwoordigers van Ede en het garnizoen waren erbij betrokken. In het erecomité zaten onder anderen burgemeester Creutz, militaire commandanten, vertegenwoordigers van het bedrijfsleven, de directeur van de AKU en directeur C.J. Cruijff van de Edesche Waterleiding Maatschappij.

Een heel ander Ede

De Heideweek van 1937 geeft ons bovendien een mooi beeld van het Ede van vóór de Tweede Wereldoorlog. Het was nog geen stad zoals wij die nu kennen. Het dorp was kleiner, de omgeving was veel landelijker en het verkeer was overzichtelijker. Toch was Ede al volop in ontwikkeling. Het leger was belangrijk, de industrie groeide en het toerisme nam toe. De Heideweek bracht al deze werelden bij elkaar. De militairen waren zichtbaar tijdens het concours hippique, de middenstand deed mee met etalages en straatversieringen, de plaatselijke bevolking werkte aan optochten en toneelvoorstellingen en de vakantiegangers waren de belangrijkste gasten. De Heideweek was daarmee een soort jaarlijkse etalage van Ede.

Misschien is dat wel het meest opvallende aan de Heideweek van 1937. Het ging niet alleen om de evenementen zelf. Het ging vooral om het gevoel dat heel Ede samen iets organiseerde. De inwoners versierden hun straten. Winkeliers maakten hun etalages op. Verenigingen organiseerden activiteiten. Ruiters trainden voor hun wedstrijden. Muzikanten repeteerden. Kinderen deden mee aan spelen. Vrijwilligers waren betrokken bij de organisatie. De Heideweek bracht verschillende groepen uit de Edese samenleving bij elkaar.