Ooit een hotel, nu een winkelpand. De boven is de oude gevel nog te zien. Voor oud-Edenaren een begrip! En dan het winkelcentrum Hof van Gelderland. Dat leek zo vernieuwend, maar bleek een mislukking. Zie ook de pagina [ Hof van Gelderland -planologische misser ]. Alle recente foto's: (c) Allard Bijlsma.

Hof van Gelderland (winkelcentrum)

Tot in de jaren zestig en vroege jaren zeventig had het centrum van Ede nog sterk het karakter van een dorp. De Grotestraat vormde de belangrijkste winkelstraat en vlak bij de Oude Kerk lag het oude Marktplein. Rond dat plein stonden onder andere de markt- en eierhal, winkels, een muziektent en andere bebouwing. Dat veranderde in de jaren zeventig. Ede groeide snel en het gemeentelijke beleid was gericht op cityvorming: het centrum moest passen bij een grotere, stedelijker gemeente. Het bestemmingsplan voor de kern van Ede uit 1974 vormde een belangrijke basis. Het winkelgebied Grotestraat-Maandereind moest worden uitgebreid, er kwam een voetgangersgebied en verschillende oude gebouwen en structuren moesten wijken voor grotere projecten. De gemeente noemt de bouw van Hof van Gelderland zelf als kenmerkend voorbeeld van deze schaalvergroting.

De bouw van Hof van Gelderland vond plaats in 1975-1977. Het werd geen gewone winkelstraat, maar een voor die tijd modern gedeeltelijk overdekt winkelcentrum met passages. Daarmee volgde Ede een trend die in de jaren zestig en zeventig in veel Nederlandse steden zichtbaar was: winkels werden geconcentreerd in een beschutte voetgangersomgeving, los van het autoverkeer. Aan de Brouwerstraat kwam onder andere een groot winkelpand voor C&A. Historische bouwfoto's laten het casco daarvan zien. Een andere belangrijke winkel was Vendet, de supermarkt-/warenhuisformule van V&D. Aan de Brouwerstraat bevond zich ook een ingang van supermarkt Torro.

Al vrij snel bleek dat Hof van Gelderland niet zo goed functioneerde als de ontwerpers hadden gehoopt. Het belangrijkste probleem waren de smalle passages. Collectie Gelderland noemt dit expliciet als een van de redenen waarom het winkelcentrum geen blijvend succes werd. Daarnaast was het complex sterk naar binnen gericht. Winkels waren vooral op de passages georiënteerd. Op luchtfoto's van rond 1980 is goed te zien dat het winkelcentrum slechts via enkele toegangen contact met de omgeving had. Dat was in 1977 modern, maar bleek later juist een zwakte. Mensen die over de Grotestraat of Markt liepen, zagen niet vanzelfsprekend de winkels die binnen in het complex lagen.

Een ander probleem was dat het winkelcentrum in een centrum terechtkwam dat zelf nog volop in verbouwing was. Een luchtfoto uit 1980 laat dat bijzonder goed zien. Links ligt het nieuwe Marktplein, centraal Hof van Gelderland en daaromheen liggen nog grote stukken grond die niet definitief waren ingevuld. Vooral het gebied van de latere Achterdoelen moest nog worden ontwikkeld. Dat is achteraf een belangrijk punt. Er was in 1975 een groot gedeelte van het oude centrum gesloopt, maar na de opening van Hof van Gelderland ontstond niet onmiddellijk het levendige stadscentrum waarop men had gehoopt. Daarmee ontstond een merkwaardige situatie: Ede had een voor die tijd zeer modern winkelcentrum gebouwd, maar dat centrum kon onvoldoende voorkomen dat koopkracht naar grotere omliggende steden verdween.

Rond de eeuwwisseling besloot Ede daarom opnieuw fors in het centrum te investeren. Een belangrijk onderdeel was de aanleg van een ondergrondse parkeergarage onder het Marktplein. In 2002 waren daarvoor al voorbereidende werkzaamheden zichtbaar. Historische foto's tonen de bouw van de parkeergarage terwijl het oude Hof van Gelderland nog overeind stond. Daarmee ontstond de mogelijkheid om ook het winkelcentrum zelf volledig te vernieuwen. Op maandag 29 december 2003 begon de sloop van Hof van Gelderland. Dat is opmerkelijk. Een winkelcentrum dat op 16 maart 1977 feestelijk als modern winkelhart was geopend, werd amper 26 jaar later alweer afgebroken.