Duitse straatnamen vanaf 1942 | hoe zat dat?
Op 1 april 1942 maakte de burgemeester van Ede bekend dat een groot aantal straten in Ede, Bennekom, Geldersch-Veenendaal en Harskamp een andere naam moest krijgen. De aanleiding was een besluit van de Duitse bezetter om straatnamen die verwezen naar levende leden van het Nederlandse Koninklijk Huis te verwijderen. De maatregel was onderdeel van de Duitse bezettingspolitiek, waarbij verwijzingen naar het Huis van Oranje zoveel mogelijk uit het openbare leven moesten verdwijnen. Het koningshuis, met koningin Wilhelmina als belangrijkste vertegenwoordiger, was immers een symbool geworden van het Nederlandse verzet tegen de Duitse overheersing.
| Oude straatnaam | Nieuwe straatnaam in 1942 |
|---|---|
| Prins Bernhardlaan | Deels J. Pz. Coenlaan, deels Van Heutszlaan |
| Beatrixplein | Willem de Zwijgerplein |
| Beatrixlaan | Willem de Zwijgerlaan |
| Irenelaan | Deels Vondellaan, deels Rembrandtlaan |
| Willem de Zwijgerlaan (tegenwoordig: Margrietlaan) | De Ruyterlaan |
| Mauritslaan | Paul Krugerlaan |
| Frederik Hendriklaan | Tromplaan |
| Jan Willem Frisolaan | Van Heutszlaan |
| Stadhouderslaan | Deels Rembrandtlaan, deels Vondellaan |
| Op ten Noortlaan | J. Pz. Coenlaan |
| Kerkweg (gedeelte) | J. Pz. Coenlaan |
| Prinsesselaan | Kastanjelaan |
| Parallelweg | Zuider Parallelweg |
| Wilhelmin alaan | Frederik Hendriklaan |
| Julianalaan | Mauritslaan |
De directe aanleiding was een schrijven van de Commissaris-Generaal voor Bestuur en Justitie van 21 januari 1942, aangeduid als V 7/42. Deze functie werd tijdens de bezetting vervuld door de Duitse bestuurder Friedrich Wimmer. Gemeentebesturen moesten straatnamen wijzigen die waren vernoemd naar levende leden van het Huis van Oranje. In Ede leidde dit tot een opvallend groot aantal veranderingen, omdat verschillende straten in de vooroorlogse woonwijken namen van leden van het koningshuis droegen. Het document van 1 april 1942 dat je hebt aangeleverd, is bijzonder interessant omdat het niet alleen de oude en nieuwe straatnamen vermeldt, maar ook laat zien hoe de gemeente de wijzigingen administratief uitvoerde. Sommige straten werden gedeeltelijk hernoemd en andere kregen een naam die elders in Ede al in gebruik was. Daardoor waren aanvullende aanpassingen noodzakelijk. De huidige Margrietlaan hoefde niet te worden vernoemd. omdat prinses Margriet pas in 1943 is geboren. Die naam was dus nog niet vergeven.
Bron kaart uit 1942: Gemeentearchief Ede.
Veel effect hadden deze veranderingen niet, want rond die tijd waren er nog vrijwel geen huizen in de Beatrixbuurt gebouwd. Direct na de oorlog, is deze naamsverandering weer ongedaan gemaakt. Bijkomend effect: we zitten niet met een discussie over de Pieterszoon Coenlaan nu. De namen Tromp, de Ruyter, Vondel, Rembrandt en van Heutsz zijn na de oorlog aan andere straten in Ede alsnog vergeven. Een Stadshouderslaan kennen we nu niet meer.