Ede is altijd een dorp geweest waar je langs ging. Tot begin 20e eeuw had je daar weinig te zoeken. Dat was al zo bij de Hessenweg en later ook bij de N224, de A12 en de A30. Eigenlijk pas met de komst van de ENKA-fabriek en de kazernes, gingen mensen echt op reis naar Ede. Tot die tijd was Ede heel erg op zichzelf. De aanleg van de A12 was heel belangrijk, maar tegenwoordig speelt ook de A30 een belangrijke rol in de ontsluiting van Ede. Voor informatie bij Rijkswaterstaat: [ zie hier ]. De geschiedenis van de S30 en A30 bij Ede is eigenlijk een verhaal in drie fasen. Eerst kwam er in 1972 een provinciale autoweg, daarna werd die weg geleidelijk verdubbeld, en pas in 2004 ontstond de volledige autosnelwegverbinding tussen de A1 bij Barneveld en de A12 bij Ede. De huidige A30 is dus niet in één keer aangelegd. Alle recente foto's: (c) Allard Bijlsma.

De S1 | een gewone (gevaarlijke) weg

Ontwerp | aansluiting op A12 en N224 | 1985

Klik op de kaart voor een vergroting. Op de kaart is het ook toen toekomstige bedrijventerrein Heestereng ingetekend, dat al weer langs geleden is gerealiseerd. Bron: gemeente Ede. Met dank aan Jan Meijer voor het aanleveren van de kaart.

De A30 | snelweg

In de jaren '80 werd eerst het deel vanaf de A1 tot aan Lunteren dubbelbaans gemaakt (blauw). In 1991 was ook het deel tot aan de N224 dubbelbaans (bruin). Nog weer later werd de weg in 2004 doorgetrokken naar de A12 (rood). 

Er wordt gewerkt aan de aansluiting met de A12. Foto is van rond 2002. Bron: Gemeentearchief Ede.

NU: 2020. Foto's: (c) Allard Bijlsma.

Groot onderhoud | 2026

In 2026 werd het deel tussen de A1 en de afslag Lunteren grondig aangepakt. Er werd een nieuw riool aangelegd, alle wegen werden geheel vernieuwd en de vangrail werd aangepakt. Het gehele onderhoud duurde een half jaar. Op 24 juli werd de weg weer opgesteld | Allard Bijlsma.

Op 20 juni 2026 was het mogelijk de voortgang van de werkzaamheden aan d4e A30 te bekijken. De richting A1-A12 was toen al weer open | Allard Bijlsma.

Ontwikkeling in tekstvorm:

Tot in de jaren zestig was er geen snelle noord-zuidroute langs de westkant van Ede. Verkeer tussen Barneveld, Lunteren, Ede en de A12 was aangewezen op bestaande wegen door of vlak langs de bebouwde kommen. Door de snelle groei van Ede, de aanleg van Veldhuizen en de ontwikkeling van bedrijventerreinen werd een nieuwe verbinding steeds noodzakelijker. Bovendien wilde men een betere noord-zuidverbinding tussen de A1 en A12 creëren. De eerste belangrijke stap was de aanleg van een nieuwe provinciale autoweg. Deze wordt in historische bronnen meestal aangeduid als de S1; in Ede wordt ook wel over de latere S30/N30 gesproken. Voor de historische beschrijving is S1 de veiligste oorspronkelijke aanduiding. In 1972 werd de nieuwe provinciale weg geopend. Bij Ede liep hij aan de westzijde van de stad en eindigde hij bij de N224. Het was nog geen autosnelweg. De S1 was oorspronkelijk uitgevoerd als een autoweg met één rijbaan en twee rijstroken: 1×2. De Commissie voor de milieueffectrapportage bevestigt dat de oorspronkelijke secundaire weg met twee rijstroken was aangelegd.

Het tracé werd bewust buiten het toenmalige stedelijke gebied gelegd. De weg liep door het agrarische gebied tussen Ede en De Klomp, langs onder andere de latere bedrijventerreinen Frankeneng en Heestereng. Dat lijkt tegenwoordig minder duidelijk, omdat Ede inmiddels tot vlak bij de A30 is uitgebreid. In 1972 lag de weg echter nog grotendeels in het buitengebied. Het principe leek daarmee op de N224 uit 1934: eerst werd een nieuwe verkeersweg buiten de bebouwing gelegd, waarna Ede in de daaropvolgende decennia naar die weg toe groeide. De nieuwe weg kreeg veel meer verkeer te verwerken dan aanvankelijk voorzien. Vooral de combinatie van hoge snelheden, gelijkvloerse kruisingen en tegemoetkomend verkeer maakte de route gevaarlijk.  Een terugblik uit 1995 vermeldt dat op de weg tussen Ede en Lunteren in de voorafgaande decennia 57 mensen om het leven waren gekomen. De verkeersonveiligheid werd een belangrijk argument om de weg om te bouwen tot autosnelweg.

In de jaren tachtig werden de plannen steeds concreter om de bestaande weg om te bouwen tot een volwaardige autosnelweg A30. Een ontwerp uit 1985 laat al zien hoe men bij Ede een aansluiting op zowel de N224 als de A12 voor ogen had. Opvallend is dat op die kaart ook het toen nog toekomstige bedrijventerrein Heestereng staat aangegeven. De ombouw vond stapsgewijs plaats. In de jaren tachtig werd eerst het noordelijke gedeelte vanaf de A1 richting Lunteren dubbelbaans gemaakt. In 1991 volgde het gedeelte van Lunteren tot de N224 bij Ede. De provincie Gelderland verbreedde de oorspronkelijke 1×2-autoweg naar 2×2 rijstroken. Daarmee lag er vanaf Barneveld tot Ede-Noord al een brede weg die sterk op een autosnelweg leek. Maar wie vanuit het noorden bij Ede aankwam, kon nog altijd niet rechtstreeks doorrijden naar de A12. De weg eindigde bij de N224. 

In 1995 werd een overeenkomst gesloten tussen het Rijk, de provincie Gelderland en de gemeente Ede over de verdere aanleg van de A30. De kosten werden destijds geraamd op ongeveer 165 miljoen gulden. Het Rijk betaalde het grootste gedeelte; Gelderland en de gemeente Ede droegen ieder ongeveer tien miljoen gulden bij. Ook het bedrijfsleven leverde een bijdrage. In september 1995 gaf minister Jorritsma symbolisch het startsein voor de aanleg. Het tracé liep langs de westkant van Ede, onder andere ter hoogte van de Galvanistraat en Frankeneng, vervolgens over de spoorlijn Utrecht-Arnhem en door het gebied Maanderbroek naar de A12. Het Gemeentearchief Ede bezit bijvoorbeeld luchtfoto's van de aanleg van de A30 bij de Galvanistraat. Het belangrijkste nieuwe bouwwerk werd het huidige knooppunt Maanderbroek, waar A30 en A12 op elkaar aansluiten. Anders dan bij de noordelijke aansluiting op de A1 werd bij Ede gekozen voor een vrij vloeiende aansluiting. Verkeer vanaf de A30 kan daardoor rechtstreeks de A12 oprijden. Het knooppunt ligt ten zuidwesten van Ede, bij het gebied dat vanouds Maanderbroek heet. De naam verwijst naar het lage, oorspronkelijk natte landschap ten zuiden van de oude buurtschap Maanen. Op 12 juli 2004 opende minister van Verkeer en Waterstaat Karla Peijs de nieuwe A30. Daarmee was na ruim dertig jaar ontwikkeling eindelijk een doorgaande autosnelweg ontstaan.