Veldhuizen, toen de flats en huizenblokken kwamen  |  Hoe z

In de wijk Veldhuizen wonen meer dan 14.000 mensen. Er zijn buurten met flats, buurten met platte-daken-huizen, buurten met drive-in-woningen en  buurten met woonerven. Dit type bebouwing vind je overal in Nederland en geeft een soort van tijdsbeeld van de jaren '70 en '80. In tegenstelling tot bijvoorbeeld een wijk als de Rietkampen zijn er (helaas) weinig oude boerderijen (op de Proosdij na) terug te vinden, maar met wat moeite wel iets van het oude wegenpatronen (Proosdijweg, Horsterweg, Slunterweg, Peppelensteeg). Het is moeilijk je een voorstelling te maken van hoe het er hier vroeger uitzag. Zie voor meer oude en nieuwe foto's van Veldhuizen in deze website bij [ Toen en Nu ].

In deze 'Hoe zat dat?' probeer ik terug te kijken naar het moment dat de nieuwbouw 'er aan kwam'. Dit doe ik mede met behulp van het artikel 'Requiem, uit het tijdschrift De Scharrelaar (2022/1), geschreven door mijn broer Rob Bijlsma. Daarin beschrijft hij hoe hij als tiener door Veldhuizen dwaalde en daar aantekeningen maakte van voorkomende vogels. Rob is beroepsmatig ornitholoog en bekend van de boeken 'Mijn roofvogels' uit 2013/2016, 'Kerken van goud, dominees van hout' uit 2021 en 'De geur van het bos' uit juni 2022, waarin hij uitgebreid ingaat op de natuur (en het beheer daarvan) rond onder meer Ede. Alle recente foto's: (c) Allard Bijlsma.


Het Veldhuizen van voor 1965

De huidige wijk Veldhuizen werd gebouwd vanaf Ede richting het westen. Het oudst is Veldhuizen A met zijn -burgen, -horsten en -steinen. Begin jaren '70 waren deze buurten al volgebouwd. Veldhuizen B volgde later, met zijn -dalen en -hoffen. Ik heb als puber veel gefietst in het stuk Veldhuizen B. Je kon onbeperkt dwalen over de terreinen waar voorheen agrariërs woonden. Je kon wegzakken in het drijfzand rond de nieuw aangelegde vijvers, bramen plukken in de nazomer en appels plukken in verlaten boomgaarden. Mijn broer Rob beschrijft in het tijdschrift De Scharrelaar (2022/1) hoe hij een aantal jaren eerder door het gebied dwaalde van de veelal al verlaten en afgebroken boerderijen.

TOEN: 1965. Zicht vanaf de Slunterweg naar Slunterengweg 3. Afgebroken in 1969. Hier staat nu winkelcentrum Bellestein. De drie eigen staan nog in het winkelcentrum. Fotograaf: Hartgers. Bron: Gemeentearchief Ede.

TOEN: 1965. De verharde weg is de Horsterweg, de zandweg is de Slunterengweg. Boerderij is afgebroken in 1967. Fotograaf: Hartgers. Bron: Gemeentearchief Ede.

TOEN: 1964. Slunterengweg 8. Afgebroken in 1966. Ter hoogte van het huidige Nienhof. Fotograaf: Hartgers. Bron: Gemeentearchief Ede.

TOEN: 1965. Slunterengweg 3 en 4. Hier staat nu winkelcentrum Bellestein. Fotograaf: Hartgers. Bron: Gemeentearchief Ede.

Bij de oude foto's zal je misschien denken: "ok, leuk, agrarisch gebied, maar hoe ziet dat er nu uit?". Als voorbeeld heb ik eens een foto gemaakt van de plek waar voorheen de Horsterweg liep (niet te verwarren met huidige Horsterweg). Dat ziet er anders uit nu, toch? 


Sporen van oude wegen

Vanaf de N224 fiets je hier via de vroegere Horsterweg de buurttuin Hofjeshof in. De Horsterweg begon (of eindigde) bij de weg van Ede naar De Klomp, waar nu de N224 loopt.

Dit fietspad volgt de vroegere Horsterweg en komt uit bij de Koekeltse Boslaan. De monumentale eik staan in de tuin aan de Durendaal. 

Links kerk De Ark. Het fietspad volgt de vroegere Horsterweg.

Met wat speurwerk (mede van anderen) zijn in het huidige Veldhuizen nog sporen van oude wegen terug te vinden. Het fietspad vanaf kerk De Ark tot aan de Koekeltse Boslaan, volgt exact de route van de vroegere Horsterweg die van noordwest naar het zuiden liep. Ter hoogte van de Durendaal staan nog oude monumentale zomereiken van voor 1960, die vroeger langs deze weg stonden. Het fietspad tussen het einde van de Slotlaan en de Rijnhof, is de route van de vroegere Slunterweg, die helemaal vanaf Ede (vanaf de Molenstraat) naar het westen liep, tot aan boerderij De Koekelt. Midden in winkelcentrum Bellestein staan twee zomereiken uit 1960, ooit staand bij een boerderij hier aan de Slunterengweg 3. Ook bij het Nijeveld vind je nog een laan met oude bomen, die herinneren aan een oude weg en een boerderij hier. 

Uitleg bij de kaart: rood= zichtbare restanten Slunterweg (deels: voorheen Molenweg), blauw= zichtbare restanten Horsterweg, bruin= bomen Bellestein, zwart= bomenrij Nijeveld, geel= wegen rond 1960, (1)= winkelcentrum Bellestein, (2)= kerk de Ark. 

Hier liep vroeger de Slunterweg. Gezien vanaf het einde van de Slotlaan, richting de Rijnhof. Rechts terrasflats aan de Laathof.


Oude eiken in winkelcentrum Bellestein

Midden in het winkelcentrum staan deze oude zomereiken, die al bij een boerderij stonden aan de Slunterengweg, voordat het winkelcentrum werd gebouwd. Zie ook de oude foto's hierboven.

Op deze oude foto zie je de drie eiken op de voorgrond. De twee rechtse zijn bewaard gebleven. Linksonder zie je nog een stuk van de Slunterweg. De bomen hoorden bij een boerderij aan de Slunterengweg 3 (zandweg onderaan). Bron: Gemeentearchief Ede.


Ligging ten opzichte van het dorp Ede

De buurt Veldhuizen lag ter hoogte van de huidige Proosdijweg. Ten westen en zuidwesten daarvan lagen de boerderijen in slingers op de hogere zanddelen. Hierop liepen (zand)wegen als de (nog bestaande) Slunterweg en Peppelensteeg. Op de hogere delen vond je akkers en in de lagere delen natte weilanden met grasland. In het gemeentearchief zijn foto's van de bekende fotograaf Hartgers te vinden van boerderijen in dit gebied, vlak voordat ze worden afgebroken. Ze geven een beeld van losse boerderijen en schaapskooien langs onverharde wegen, van weilanden en boomgaarden. Wil je zelf in de tijd terugkijken? Dat kan via de website [ Topotijdreis ]. Je komt 'binnen' in 1876. Links kun je schuiven in de tijd.

Luchtfoto die genomen is rond 1960. Ede rukt op richting de buurt Veldhuizen. Bij (1) zie je de buurt Veldhuizen (Proosdijweg), bij (2) de nog bestaande boerderij de Proosdij (nu kinderboerderij), (3) is de Veenderweg, (4) de Indische Buurt (net gebouwd), (5) is de Proosdijkerk, (6) het winkelcentrum Rozenplein en (7) de plek die bekend staat als 'Klaphek'. Bron: Gemeentearchief Ede.


Archeologische opgravingen | vanaf 1968

Bij opgravingen in de jaren '70 zijn veel Romeinse overblijfselen gevonden, zoals deze waterput. Bron: Gemeentearchief Ede.
Meer over het archeologische onderzoek: [ klik hier ].

Het opgravingsterrein Veldhuizen is ontdekt door amateurarcheoloog Eduard Zuurdeeg ( 2022) bij de aanleg van de nieuwbouwwijk in de jaren 60. Vlak voordat de bouw begon, zijn verschillende noodonderzoeken uitgevoerd onder leiding van professor Wim van Es van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek. Het aantal opgetekende sporen op het terrein van ongeveer zeven hectares bleek duizelingwekkend groot. Er zijn resten van honderden boerderijen, bijgebouwen, spiekers, waterputten, kuilen en omheiningen gevonden uit verschillende periodes. De opgravingsgeschiedenis is gepubliceerd in het in 2012 verschenen overzichtswerk [ Ede vol Erven ].

Veldhuizen bestond in de eerste tot aan het begin van de tweede eeuw na Chr. uit een paar losse erven, maar ontwikkelde zich tot een gestructureerde, grotendeels door greppels omgeven nederzetting. In de periode van 270-450 na Chr., de Laat Romeinse periode, groeide Veldhuizen verder. Uit de opgravingsgegevens van Veldhuizen is te zien dat het areaal zich uitbreidde: er werden nog grotere boerderijen en nog meer en