Jaartallenlijst - 1500-1794 | geschiedenis van Ede

Op deze pagina vind je een chronologische lijst van jaartallen die voor Ede belangrijk zijn geweest. Wil je meer weten over een onderwerp, typ dat dan in het zoekvak (vergrootglasicoontje) en klik door naar de juiste pagina. Let op: diverse oudere jaartallen zijn geschat of ongeveer in die tijd. Ontbrekende of incorrecte jaartallen graag melden via dit [ formulier ]. (c) Jaartallenoverzicht | Atlas van Ede | Allard Bijlsma.

1500-1794

Jaar Gebeurtenis
1790 Johannes Wilhelmus van Irhove Leemann beroepen als predikant van de Oude Kerk.
1790 Vermoedelijke bouwdatum van het Fischerhuis aan de (nu) Notaris Fischerstraat.
1789 Weer slaat de bliksem in de kerktoren. Reparatiekosten: Fl. 2000,-
1786 Vanaf de Posthoorn was de weg naar buiten Ede niet verhard. Na klachten werd de weg ook verder van keien voorzien.
Eind 18e eeuw Einde macht van de ambtsjonkers.
1783 Ernstige epidemie (dysenterie) treft buurt en dorp. Vooral Manen is getroffen.
1783 Men denkt tijdens een 'zwarte zomer' dat het einde der tijden eraan komt: verduistering door overtrekkende aswolken van een vulkaanuitbarsting. Die werd veroorzaakt door de enorme uitbarsting van de Laki-vulkaan op IJsland. De uitbarsting begon op 8 juni 1783 en duurde, met onderbrekingen en meerdere eruptiefasen, tot februari 1784. Er kwam een enorme hoeveelheid zwaveldioxide in de atmosfeer terecht, waaruit zwavelzuuraerosolen ontstonden. Die veroorzaakten boven grote delen van Europa een vreemde droge, blauwgrijze nevel die het zonlicht sterk verzwakte.
rond 1780 Mr. B.J. Hoff komt voor in stukken als grondbezitter in de buurt. Hij wordt daardoor ook boschmaal. Een boschmaal was een persoon die gerechtigd was in een gemeenschappelijk bos (een maalschap). Het woord maal betekende dus niet een maaltijd, maar een erfgenaam/eigenaar met bosrechten. In de historische terminologie van het Edese Bos wordt maal, bosmaal en maalman inderdaad gebruikt voor een geërfde in de maalschap.
1773 Bouw van het koetshuis bij Huis Kernhem. Hierin zit nu een pannenkoekenhuis.
rond 1772 Mr. B.J. Hoff komt voor in stukken als gemachtigde van de heer van Kernhem.
1771 De Oude Kerk verekoopt diverse goederen, om schulden te kunnen afbetalen.
1771 Aanleg van een nieuwe wildwal. Restanten zijn nog rond Ede te vinden.
1769 Er komt een grensregeling met de buurt Doesburg.
1768 Dubbele laan aangelegd van de Bospoort tot aan het Bos, later doorgetrokken tot de Koeweg.
1767 Kernhem komt in bezit van Carel George van Wassenaar Oldam (zoon).
rond 1766 Mr. B.J. Hoff komt voor in stukken als schout van het schoutambt Ede.
1760 Er wordt geklaagd over te veel wilde zwijnen en de slechte staat van de wildwal rond het oosten van Ede.
1760 Christiaan Anthony van Gerhardie beroepen als predikant van de Oude Kerk, als opvolger van Irhoven
1759 Grensregeling tussen de Buurt en het Bos. Einde aan twisten over grenzen. Langs de scheiding wordt een laan aangelegd: de Tra.
1746 Kernhem komt in bezit van Unico Willem van Wassenaar Oldam (broer).
1735 Ontwikkeling van het Doolhof in het huidige Edese Bos. Restanden hiervan zijn nog in het bos te vinden.
1732 De luiklokken van de Oude Kerken barstten. Er wordt een collecte gehouden om ze te kunnen repareren.
1732 De Kernhemselaan wordt aangelegd, tot aan de Stompekamp.
1722 Wilhelmus van Irhoven beroepen als predikant van de Oude Kerk.
1721 De buurt schaft een eerste brandspuit aan.
1720 Predikanten werden ontheven van de plicht rond het betalen van pacht en tienden.
1719 Cornelius van Velzen beroepen als predikant van de Oude Kerk.
1715 Kernhem komt in bezit van Jacob van Wassenaar Oldam (zoon).
1715 Theodorus Ter Bruggen beroepen als predikant van de Oude Kerk.
18e eeuw Herberg de Posthoorn neemt steeds meer de functie van bijeenkomsten en overnachtingen over van herberg De Roskam.
1698 Het pand Grotestraat 72 (nu een beddenzaak) staat er al en is in gebruik als jachthuis van stadhouder Willem III
1688 Start bouw nieuwe predikantswoning (pastorie) bij de Oude Kerk.
1685 Huis de Hanepol wordt in leen gegeven aan de Heren Staten van Gelderland.
1684 In een verordeling werd bepaald dat daken van huizen alleen met pannen, bestreken door kalk, mochten worden voorzien. Schoorstenen moesten worden gemetseld. Doel was een grote brand te voorkomen.
1684 Grote dorpsbrand. Vanaf de kosterij tot aan de Molenstraat is alles afgebrand. Ook de pastorie van de kerk. Veel huizen hadden hun daken bedekt met stro.
1682 Overlijden schout Ceelman van Ommeren. De heer van Kernhem wordt de nieuwe buurtrichter.
1675 De Oude Kerk koopt koperwerk in voor het doopbekken en zandloper.
1674 Bouw preekstoel in Oude Kerk.
1672 Dorp door de Fransen bezet. Kernhem wordt gebrandschat voor Fl. 3000,- 1672 wordt gezien als een 'rampjaar' voor Nederland.
1667 De buurt bepaalde dat er putten moesten worden geslagen om water bij de hand te houden bij een mogelijke brand. Bij de grote brand in 1684 bleek dit niet goed te zijn uitgevoerd.
1661 Buurtmeester aangesteld voor Ederveen
1651 Kernhem komt in bezit van Jacob van Wassenaar en daarmee in deze familie.
1650 Jaar van misoogsten.
1650 Perceelnaam Stompekamp bekend.
1648 Vrede van Münster: einde van de 80-jarige oorlog.
1644 Door de buurt wordt een schaapsherder aangesteld.
1641 Er worden vier buurtmeesters aangesteld.
1636 De beschadigde klokken van de kerk worden voor reparatie naar Amersfoort vervoerd.
1635 Het weiden met schapen en varkers wordt beperkt, omdat boeren hun hooi van het landen wilden kunnen afhalen. Pas na de hooiperiodes mocht weer vrij worden 'geweid'.
1635 Toren en kerk afgebrand door blikseminslag.
1633 Margaretha van Arnhem, van huis Kernhem, sterft kinderloos.
1629 Wederom plundering en brandstichting door de Spanjaarden.
1625 De bij de aanval van de Spanjaarden verwoeste glas-in-loodramen van de Oudde Kerk worden hersteld.
1624 Inval van de Spanjaarden. 16 woningen en 7 boerderijen op Veldhuizen verbrand. Kernhem beroofd.
1623 Zoon Seger van Arnhem, koopt andere helft van de Kalverkamp.
1621 Carel van Arnhem, heer van Kernhem, koopt de helft van de Kalverkamp.
1609-1621 Twaalfjarig bestand 80-jarige oorlog. Rustige periode voor Ede.
1607 Carel van Arnhem, heer van Kernhem, koopt de Slijpkruik.
1605 Bouw van de voorloper van de Concordiamolen.
1600-1850 De Hessenweg is belangrijkste verbinding van Ede met rest van Nederland. De weg is nog goed te zien vanaf de Zuid-Ginkel richting Lunteren.
17e eeuw Herberg De Roskam is de belangrijkste overnachtingsplek binnen Ede.
1596 Het eerste buurboek. Men vergadert in de koor van de kerk. Dat gebeurt tegenwoordig nog steeds zo.
1590 De rust keert terug en in de dorpen komen weer meer mensen wonen.
1589 De Staten van Gelre kiezen officieel de zijde van de 'opstandelingen' en keerden zich zo af van Spanje.
1581 Strafexpeditie van de Spanjaarden. Het dorp en de omgeving worden verlaten.
1572 De katholieke kerkelijke ornamenten worden verwijderd uit de Oude Kerk van Ede. In 1854 wordt een deel (ingemetseld) terug gevonden. Ede kende geen beeldenstorm, zoals die in 1568 in andere kerken plaatsvond.
1571 Lunterse kapel wordt gewijd door bisschop van Utrecht.
1570 Dorp Ede kent 31 woningen; Maanen 17, Veldhuizen 26 en Doesburg 21.
1569 Diverse bewoners van Ede met ketterse sympathieën worden door de hertog van Alva verbannen en hun goederen verbeurd verklaard.
1568-1648 Periode van de 80-jarige oorlog
1565 De naam Velthuyssen is vermeld op een kaart.
1555 De Spaanse Karel V draagt macht in ons gebied over aan zijn zoon, Filips II.
1523 Het hertogdom Gelre valt onder de macht van de Spaanse koning Karel V.
1538 Karel van Egond, hertog van Gelre, sterft. Opvolger wordt Willen van Gulik.
1529 Een scherp plakkaat waarschuwt voor ketterij van de Luthersen
1517 De Duitse Maarten Luther start acties die zullen leiden tot hervormingen binnen de katholieke kerk.
1512 Invoering boswet. Het Eder Bosch was eigendom van dertien hoeven. De eigenaren worden in de bronnen de malen genoemd en vormden samen een maalschap. Het bos dreigde vóór 1512 achteruit te gaan doordat de eigenaren het hout en de andere bosproducten niet goed beheerden. Tijdens de houtspraak van 1512 werden daarom strengere regels vastgesteld: per hoeve mocht nog maar één persoon als maal deelnemen aan de houtspraak. Mede-eigenaren hadden onderling wel recht op hun aandeel in het hout, maar geen afzonderlijk stemrecht.

Koetshuis Kernhem 1773

Het Doolhof in het Edese Bos

Boerderij Slijpkruik 1607

Bronnen: Gemeentearchief Ede, canon van Ede, archieven Vereniging Oud-Ede, NL Wikipedia, tientallen webbronnen.