Boerderij Pothoven, aan de Lunterseweg 40 ten noorden van Ede, is een van de oudste en interessantste historische boerenerven van Ede. De geschiedenis gaat aantoonbaar terug tot omstreeks 1620 en is nauw verbonden met de oude Doesburgerbuurt, het gebied tussen Ede en Lunteren. Bijzonder is dat de zwaar vervallen boerderij recent volledig is gerestaureerd. In september 2025 werd de restauratie officieel afgerond.

Pothoven wordt al rond 1620 in historische documenten genoemd als een “erff ende goedt tot Doesborgh”. Daarmee wordt niet alleen het boerderijgebouw bedoeld, maar het gehele boerenbedrijf: huis, erf, bouwland, weilanden en andere bijbehorende gronden in de buurtschap Doesburg. Over het precieze bouwjaar bestaat enige verwarring. Verschillende Edese bronnen noemen 1625, terwijl bouwhistorisch onderzoek de oudste kern van het gebouw rond 1600 plaatst. Het veiligste is daarom te zeggen dat Pothoven als erf in ieder geval rond 1620 bestond en dat delen van de huidige boerderij uit de zeventiende eeuw stammen. De oudste boerderij was een hallenhuis. Dat is het traditionele boerderijtype van de Veluwe en Gelderse Vallei waarbij woonruimte, deel en stallen onder één groot dak lagen. Omstreeks 1700 vond een belangrijke verbouwing plaats. Tegen het oude hallenhuis werd aan de voorzijde een dwarshuis gebouwd. Daardoor ontstond de kenmerkende T-vormige plattegrond die Pothoven tegenwoordig nog heeft. Het brede voorhuis kreeg een fors rieten schilddak. Het achterste gedeelte behield meer het karakter van de oorspronkelijke boerderij. Op het erf kwam daarnaast een aantal schuren en andere agrarische bijgebouwen. Vanwege deze ouderdom en architectuur is Pothoven tegenwoordig een rijksmonument, monumentnummer 14460.

Pothoven behoorde tot de oude Doesburgerbuurt. Zo'n buurt was veel meer dan alleen een geografische aanduiding. De boeren beheerden gezamenlijk bijvoorbeeld wegen, woeste gronden en andere gemeenschappelijke belangen. De ligging van Pothoven is daarbij interessant. Bij de boerderij hoort een oud pad dat vanaf de Lunterseweg richting de Doesburgermolenweg loopt. Dat pad kan volgens onderzoek al tot de zestiende eeuw worden teruggevoerd.

Deze foto's heb ik genomen tijdens de renovatie in 2023 | Allard Bijlsma.

Een zeer belangrijke familienaam in de geschiedenis van Pothoven is Van Engelenhoven. In 1832, het jaar waarin het eerste Nederlandse kadaster beschikbaar kwam, was Rijndert van Engelenhoven eigenaar en bewoner van Pothoven. Zijn boerenbedrijf was uitzonderlijk groot: hij bezat ongeveer 108 hectare grond. Het oude familiebedrijf nog tot ver in de moderne tijd bestaan. Hendrik overleed in 2014 en Gerrit op 26 december 2017. Daarmee kwam na generaties een einde aan de bewoning van Pothoven door de familie Van Engelenhoven. Daarna ging het snel bergafwaarts met het monument. De boerderij bleef ongeveer vier jaar leegstaan. Er ontstond onenigheid tussen erfgenamen en ondertussen werd nauwelijks onderhoud gepleegd. Ramen gingen kapot, begroeiing nam het erf over en ook vandalen kwamen op het terrein. Vereniging Oud Ede en erfgoedvereniging Heemschut begonnen zich ernstige zorgen te maken.