In dit onderdeel aandacht voor de oudste en meest beeldbepalende kerk in het centrum van Ede. De kerk is regelmatig te bezichtigen. Ook de kerktoren is (met een gids) te [ beklimmen ] en je wordt dan beloond met een prachtig [ uitzicht ]. Alle foto's: (c) Allard Bijlsma.

Oude Kerk

Interieur van de kerk

De preekstoel in de Oude Kerk van Ede aan de Grotestraat 58 is een van de belangrijkste historische interieurstukken van het kerkgebouw. De rijkversierde eikenhouten kansel dateert uit 1674 en is daarmee ruim 350 jaar oud. Het is een fraai voorbeeld van zeventiende-eeuws houtsnijwerk in renaissancestijl. De preekstoel werd vervaardigd door Hendrik Evertz. en Jan Cornelis Kraak. De kansel heeft een zeshoekige eikenhouten kuip, die opvallend genoeg wordt gedragen door gebeeldhouwde dolfijnen. De rijkversierde panelen en het houtsnijwerk passen bij de renaissancevormgeving die in de zeventiende eeuw nog veel werd toegepast in Nederlandse kerkinterieurs. Ook het bijbehorende doophek wordt aan deze ambachtslieden toegeschreven. Een bijzonder detail is de versiering van de lessenaar. Daarop zijn onder meer een otter en een eenhoorn afgebeeld. Volgens de Vereniging Edese Monumenten verwijst de otter naar de naam van de schenker. 

Zicht op de kerk

Alle foto's: Allard Bijlsma

Kunst rond de kerk

Alle foto's op deze pagina: Allard Bijlsma

Kerkorgel

Het huidige orgel werd in 1877 gebouwd door de bekende Leeuwarder orgelbouwersfamilie Van Dam, voor de Hervormde Kerk in Nieuwe Niedorp in Noord-Holland. Het had oorspronkelijk 19 registers, verdeeld over twee klavieren, met een aangehangen pedaal. Toen de kerk in Nieuwe Niedorp in 1962 werd afgebroken, werd het orgel gedemonteerd en opgeslagen bij orgelbouwer Pels in Alkmaar. Tijdens de restauratie van de Oude Kerk in Ede werd besloten dit instrument aan te kopen. Orgelbouwer Pels restaureerde en vergrootte het orgel onder advisering van de bekende organist Feike Asma. Er kwam een zelfstandig pedaal en het aantal registers werd uitgebreid tot 31. Ook werden de speeltafel en de mechaniek vernieuwd. Op 18 december 1967 werd het orgel feestelijk in gebruik genomen met een concert door organist Wim van der Panne.

Na ruim vijftig jaar intensief gebruik was het orgel opnieuw aan restauratie toe. De werkzaamheden werden uitgevoerd door de Utrechtse orgelbouwers Gebroeders Van Vulpen. Bij deze restauratie werden de windvoorziening, de windladen en het pijpwerk hersteld. Ook werd geprobeerd de oorspronkelijke warme, romantische klank van het Van Dam-orgel uit 1877 terug te brengen, zonder alle latere toevoegingen te verwijderen. De orgelkas en het balkon kregen hun oorspronkelijke roomwitte kleur terug. De ornamenten en het houtsnijwerk werden opnieuw verguld. Op 29 april 2021 werd het gerestaureerde orgel opnieuw gepresenteerd.

Beukenhaag

Achter de kerk herinnert een beukenhaag nog aan de scheiding tussen de kerk en het erachter gelegen kerkhof, dat een halve eeuw geleden geruimd werd. Op de voormalige dodenakker kwam het parkeerterrein voor het nieuwe gemeentehuis. De hoge beukenhaag naast de Oude Kerk in Ede, aan de kant van het Raadhuisplein, is een bijzonder overblijfsel van de vroegere begraafplaats achter de kerk. De haag dateert vermoedelijk uit omstreeks 1930 en is daarmee bijna honderd jaar oud. De haag vormde vroeger een deel van de westelijke begrenzing van de begraafplaats achter de Oude Kerk. Deze begraafplaats werd in 1829 aangelegd, nadat het begraven in en direct rondom kerken aan strengere regels was gebonden. De begraafplaats bleef tot in de twintigste eeuw bestaan.