Monument Jan Hilgers aan de Zonneoordlaan | kunst en cultuur in Ede
Het Monument voor Jan Hilgers aan de Zonneoordlaan in Ede werd op 22 oktober 1955 aangeboden ter herinnering aan een bijzondere gebeurtenis uit de Nederlandse luchtvaartgeschiedenis. Het monument staat aan de rand van het Edese Bos, vlak bij de plaats waar op 29 juli 1910 de eerste gemotoriseerde vlucht door een Nederlander boven Nederlands grondgebied plaatsvond. De keuze van de locatie voor het monument aan de Zonneoordlaan was niet toevallig. Hier lag vanaf 1910 het Vliegkamp Ede, dat door de ondernemers Verwey en Lugard was ingericht op de Doesburgerheide. Alle monumenten in de gemeente Ede zijn terug te vinden in deze interactieve kaart: [ klik hier ]. Alle foto's: (c) Allard Bijlsma.
Hilgers werkte bij de firma Verwey en Lugard die in 1910 nabij Ede en Soesterberg twee vliegkampen hadden ingericht. Aangezien hij al ervaring had met het vervaardigen van zweefvliegtuigen, werd hij door deze firma naar het Franse Pau gezonden om daar vlieglessen te nemen bij Blériot. Nog voordat hij zijn brevet gehaald had, moest hij terugkeren naar Ede om daar een vliegdemonstratie te geven. De vlucht stelde niet veel voor. Hij had daarvoor nog maar drie keer gevlogen en kon nog geen bochten maken. Hij vloog daarom in een rechte lijn, landde, draaide zijn toestel om en vloog weer verder in een rechte lijn. Nabij het voormalige vliegkamp Ede is een monument opgericht ter nagedachtenis aan Hilgers' memorabele vlucht. Niet ver daarvandaan ligt ook de Jan Hilgersweg. In Soesterberg is sinds 2019 de Hilgerslaan naar Jan Hilgers vernoemd.
Het initiatief voor het monument kwam van de Vliegtuigbouwkundige Studievereniging Leonardo da Vinci, verbonden aan de Technische Hogeschool Delft, de huidige TU Delft. De studenten wilden Jan Hilgers eren als een pionier van de Nederlandse luchtvaart. Dat gebeurde 45 jaar na zijn historische vlucht en tien jaar na zijn overlijden in 1945. Het monument werd tijdens een herdenkingsbijeenkomst op 22 oktober 1955 aangeboden, in aanwezigheid van verschillende vertegenwoordigers uit de luchtvaartwereld.
Het monument heeft de vorm van een gestileerde vliegtuigvleugel, uitgevoerd als een ongeveer 2,20 meter hoge betonnen zuil. Het is een eenvoudig, modernistisch ontwerp dat verwijst naar de eerste jaren van de luchtvaart. Ontwerper was Ludwig Oswald Wenckebach (1895–1962). Hij was beeldhouwer en hoogleraar aan de Technische Hogeschool Delft. De toeschrijving is te vinden in een biografisch overzicht van Hilgers, maar ik heb haar nog niet kunnen bevestigen aan de hand van een oorspronkelijk ontwerpdocument. Op het monument staat een tekst ter herinnering aan de eerste motorvlucht van een Nederlander boven Nederland, uitgevoerd door J.W.E.L. Hilgers op 29 juli 1910.