School- en Hofstraat - hoe zat dat? | Toen en Nu | Centrum-Oost


Schoolstraat? Hofstraat? In Ede? Jazeker, maar beide straten en alle huizen die daar stonden, zijn verdwenen bij de bouw van het huidige gemeentehuis en de aanleg van de Raadhuisstraat. In totaal zijn alleen al in dit kleine stukje Ede zo'n 40 huizen afgebroken. Er is daar geen spoor meer van terug te vinden. Ook Villa Pacifica is er niet meer. De Sterrenberg staat er nu nog wel en aan de Driehoek is nog een boerderij bewaard gebleven. Alle recente foto's: (c) Allard Bijlsma.


Het gebied | 1927

Deze luchtfoto geeft de situatie weer van het jaar 1927, ver voordat grootschalig werd ingegrepen in deze omgeving. De gestippelde lijn geeft het tracé van de huidige Raadhuisstraat weer en ook het gemeentehuis uit 1975 is ingetekend. Waar de Hofstraat liep, staan nu Chico y Chica. De luchtfoto laat mooi zien hoe gemengd dit stukje Ede was. Je had er eenvoudige woonhuizen aan Schoolstraat en Hofstraat, een grote hervormde lagere school, enkele villa's, het kerkhof en vlakbij nog boerderijen. Aan de andere kant begonnen de Achterdoelen, waar nog rogge- en aardappelakkers lagen. Op de luchtfoto zijn die akkers nog duidelijk zichtbaar. Bron basisfoto (zonder labels): Gemeentearchief Ede/ KLM.


'Weg langs het Paardenveld' 

TOEN: circa 1915. Dit werd de 'Weg langs het Paardenveld' genoemd en dat werd later de Schoolstraat. Bron: Gemeentearchief Ede.

NU: 2021. De huidige Paasbergerweg. Verderop begon de Schoolstraat en daar is nu de vijverpartij bij het gemeentehuis | Allard Bijlsma.


Schoolstraat (verdwenen)

TOEN: 1969. Dit is de Bergstraat met linksaf de Schoolstraat. Je ziet het hek om het schoolplein van de Paasbergschool, gesloopt in 1976. Hier loopt nu de Raadhuisstraat. Bron: Gemeentearchief Ede | opgeknapt met AI.

NU: 2021. Alleen deze huizen staan er nog, ter hoogte van de Driehoek. Dit stuk heette vroeger Bergstraat | Allard Bijlsma.


De Schoolstraat was oorspronkelijk helemaal geen Schoolstraat. De weg werd 'Weg langs den Paardenkuil' genoemd. Op 16 november 1920 kreeg hij officieel de naam Schoolstraat. Hij liep ongeveer van de toenmalige Paasbergerweg naar de Bergstraat. De naam verwees uiteraard naar de Hervormde Paasbergschool. Voor deze school werd rond 1904 de grond beschikbaar gesteld en op 1 april 1905 werd zij geopend. De eerste schoolleider was L.C. Schreuders. Het was een forse dorpsschool met een lange rij klaslokalen; op luchtfoto's zijn de lange gevel met ramen en de twee dakkapellen gemakkelijk te herkennen. Generaties Edese kinderen gingen hier naar school.

De Schoolstraat zelf was geen winkelstraat. Het beeld was veel meer dat van een rustige dorpsstraat: vrijstaande en dubbele woningen, tuinen, heggen en de school. Aan de oostkant kwam je in de omgeving van Bergstraat en Sterrenberg; naar het westen lag de Paasbergerweg en daarachter het oude centrum. We kennen zelfs enkele bewoners uit de oorlogsjaren. Tijdens het bombardement van 17 september 1944 sloeg hier een bom in. Op Schoolstraat 4 woonde Th. G. Jacobs, op nummer 6 M. Kerst. Aan de andere kant woonde Jan Versteeg op nummer 9 en G.J. Scholten op nummer 15


TOEN: 1967. Zicht richting de Sterrenberg. Hier bevindt zich nu het nieuwe gemeentehuis. Al deze panden (1, 3, 7, 9, 13, 15, 17 en 19)zijn gesloopt tussen 1970 en 1975. Bron: Gemeentearchief Ede.

NU: 2021. De Sterrenberg staat er nog. Hier liep de Schoolstraat heen | Allard Bijlsma.

TOEN: 1970. Bron: Gemeentearchief Ede. Links achter is de Sterrenberg zichtbaar.

TOEN: 1970. Bron: Gemeentearchief Ede. Links achter is de Sterrenberg zichtbaar.

TOEN: circa 1969 | verbreding van de Schoolstraat | Bron: Gemeentearchief Ede.

TOEN: 1972. Op de achtergrond de al gesloten Paasbergschool. Bron: Gemeentearchief Ede.


Hofstraat (verdwenen)

TOEN: circa 1955. Zicht vanaf de Schoolstraat naar de Hofstraat. Geen van deze huizen staat hier nog. Bron: Gemeentearchief Ede.

NU: 2021 | Allard Bijlsma.


De Hofstraat lag min of meer onderlangs de Schoolstraat en liep vanaf de Paasbergerweg het gebied in. Het was een veel kleinere woonstraat. Op de luchtfoto van 1927 (op deze pagina) zie je achter het kerkhof een opvallend rijtje huizen: dat zijn woningen aan de Hofstraat. Op een foto uit 1955, genomen vanuit de Schoolstraat, is goed te zien wat voor straatje dit was. Geen stedelijke bebouwing, maar eenvoudige huizen met tuinen en veel groen. Het rijtje huizen 'onder' het kerkhof ligt aan de Hofstraat. In 1967 bestond de Hofstraat nog volledig; vanaf de Paasbergerweg kon je er gewoon linksaf in. De Hofstraat lag dus ongeveer tussen het oude kerkhof/Oude Kerk en de Schoolstraat. Wie daar nu staat, heeft nauwelijks nog een aanknopingspunt. De oude wegenstructuur is vrijwel geheel uitgewist.


Hofstraat vanaf nummer 9 in 1960 | Bron: Historisch Museum Ede | verbeterd met AI.

Sloop van de huizen aan de Hofstraat | 1970 | Bron: Gemeentearchief Ede.


Paasbergerweg

Paasbergerweg in 1970 | vlak voor de afbraak | Bron: Gemeentearchief Ede.

De achterkant van de boerderij van Janssen aan de Paasbergerweg in Ede. Zie op de kaart hieronder bij (1). De muur links stond om de pastorie van de hervormde kerk en het huis van Staf. Op de achtergrond het kerkhof. De jongen op de voorgrond is Hans Hartgers | 1960 | Bron: Gemeentearchief Ede | foto verbeterd met AI.

1927. De boerderij van Janssen is aangegeven met een (1). Bron: Gemeentearchief Ede

TOEN: 1967. Paasbergerweg met links de afslag naar de Hofstraat. Alle huizen links zijn gesloopt tussen 1968 en 1974. Bron: Gemeentearchief Ede| schoongemaakt met AI.

NU: 2021. Gezien vanaf het vroegere Marnix College. Dit deel van de Paasbergerweg heet tegenwoordig: Raadhuisplein | Allard Bijlsma.

TOEN: 1935. Al deze huizen zijn gesloopt in 1970. Links is in de jaren '50  het Marnix College gebouwd.

NU: 2020. Het Marnix College is verhuisd naar de Prins Bernhardlaan, maar een groot deel van gebouw uit de jaren '50 staat er nog | Allard Bijlsma.

TOEN: 1970. Paasbergerweg, net voorbij de Schoolstraat. Al deze huizen zijn in september 1970 gesloopt, voor de aanleg van de Raadhuisstraat. Bron: Gemeentearchief Ede.

NU: 2021. Het Raadhuisplein. In 2021 is hier een kermis gehouden. In de wintermaanden staat hier een tijdelijke ijsbaan | Allard Bijlsma.


Situatie in 1971

Voortgang van de kaalslag: (1)= vrijwel alle huizen van de Hofstraat zijn al verdwenen. Voor het nieuwe gemeentehuis is al vast een parkeerterrein aangelegd, (2)= aan de Schoolstraat zijn ook al diverse huizen verdwenen, mede door het bombardement van 1944, (3)= de Paasbergerweg loopt richting de trapakkers, (4)= hier staat de Bergpoort, waar je ook kunt trouwen, (5)=de Paasbergerschool staat er nog, maar in 1976 zal die ook worden afgebroken. Bron: detail uit luchtfoto - Gemeentearchief Ede.