In de tweede helft van 1950 werd de Lucht Afweer School (LuAS) op de Maurits- en JWF-kazerne gevestigd. Tijdens de jaren ‘50 was de LuAS het grootste vredesonderdeel van de landmacht met 2500 instructeurs en leerlingen. In de loop der jaren verschoven de opleidingen naar de nieuwe wapensystemen die bij de landmacht instroomden, zoals de PRTL, de Stinger en het luchtdoelkanon 40L70G. Na de Koude Oorlog verloor de luchtdoelartillerie aan belang, er werd niet meer met kanonnen op vliegtuigen geschoten en de PRTL 's en luchtdoelkanonnen verdwenen bij de landmacht. (bron: jeoudekazernenu.nl) Het LuAS was gevestigd in de Mauritskazerne en in de jaren'50 werd hiervoor een schoolgebouw geplaatst, precies in de driehoek van de aanlooproute vanaf de ingang aan de Stationsweg. Later werd deze ingang afgesloten, door de aanleg van de Klinkenbergerweg. Beneden in het gebouw zat de officiers- en onderofficierskantine en op de bovenetage zat de foto-hobbyclub van dienstplichtige militairen. Het gebouw is rond 2014 afgebroken. In 2022 en 2023 werd het terrein van het gebouw gebruikt voor het opbouwen van betonelementen, voor de aanleg van een viaduct over de Klinkenbergerweg (2022) en een fietstunnel (Westtunnel) aan het einde van de Stationsweg (2023 | plaatsing in 2024). Op de plek van de school ligt nu het Frisopark.

Het LuAS-opleidingsbouw is gebouwd, tussen het exercitieterrein (waar tot in de jaren '70 het kantinegebouw stond) en de Stationsweg. Bron luchtfoto: Gemeentearchief Ede/defensie. Bron aangepaste kaart: Platform Militaire Historie Ede. Op deze kaart is te zien dat de Klinkenbergerweg vanaf 1980 pal langs het LuAS-gebouw liep.

Op deze luchtfoto uit de jaren '50 is het LuAS-gebouw aangegeven met een (1). Verdere uitleg: bij (4) was de ingang aan de Stationsweg. Vanaf daar liep men rechtsaf naar de Frisokazerne (2) of linksaf naar de Mauritskazerne (3). Het kantinegebouw (7) is afgebrand in de jaren '70. Daarachter staat het nu nog aanwezige stookgebouw (8). Op de plek van (7) kwam later het exercitieterrein. (5) is station Ede-Wageningen en (6) Hotel De Witte Hinde. Bron: Wikimedia.

De oprichting van de LuAS moet worden gezien tegen de achtergrond van de Koude Oorlog. Nederland maakte zich zorgen over een mogelijke luchtoorlog met de Sovjet-Unie en haar bondgenoten. De Nederlandse landmacht had daarom grote behoefte aan goed opgeleide luchtdoelartilleristen. In de tweede helft van 1950 werd de LuAS in Ede gevestigd. De Maurits- en J.W. Frisokazerne waren daarvoor bijzonder geschikt: er was veel ruimte voor opleiding, materieel en oefeningen. Bovendien lag Ede dicht bij de grote oefenterreinen van de Veluwe, waaronder de heide bij Harskamp. De school leidde militairen op die later bij luchtdoeleenheden in Nederland en bij de NAVO zouden worden ingezet. Een belangrijk onderdeel van de verdediging was aanvankelijk de IJssellinie. Daar stonden grote concentraties luchtdoelgeschut opgesteld. adoc.pub

De opleiding veranderde voortdurend met de ontwikkeling van de wapentechniek. Aanvankelijk lag de nadruk sterk op luchtdoelkanonnen. Later kwamen moderne systemen:

• 40L70G – een snelvurend 40-mm luchtdoelkanon;
• PRTL – het PantserRupsTerreinLuchtkanon, een gemechaniseerd luchtafweersysteem;
• Stinger – een draagbaar infrarood-geleide luchtdoelraket.

De komst van de Stinger leidde in Ede zelfs tot de bouw van een zeer bijzonder opleidingsgebouw: de Stingerbol. Dat was een grote koepel waarin aan de binnenzijde oefendoelen konden worden geprojecteerd. Militairen konden daar het gebruik van het nieuwe raketsysteem oefenen zonder daadwerkelijk vliegtuigen als doel te gebruiken.

Huidige situatie | 2024-2026

De geplande looproute vanuit de stationstunnel naar de Frisokazerne is er gekomen, zij het als tijdelijk wandelpad. De groenstrook is omgedoopt tot Frisopark. In 2029 gaat er hier een fiets/voetbrug komen over de Klinkenbergerweg: de Pegasusbrug.

Huidige situatie | 2022-2023

In 2022 en 2023 werd de vroegere locatie van het LuAS-gebouw gebruikt voor het voor-ontwikkelen van brug- en tunneldelen. Voorbeelden zijn de verbreding van de Albertstunnel (eind 2022) en de fietstunnel (Westtunnel) bij de Stationsweg (2023-2024).  

In 2024 zijn de hier opgebouwde tunneldelen van de Westtunnel verplaatst naar het spoor en is het terrein weer vrijgekomen. Er is hier een fiets- en looproute gepland naar de noordelijke uitgang van de nieuwe spoortunnel. Een tijdelijke komt er in 2026, een definitieve ergens rond 2029. Actuele foto's: (c) Allard Bijlsma.